مفاهیم دوگانه در قلمرو دانش تاریخ‌نگاری ایران: نقد راهِ رفته و طرح راهِ جدید
مفاهیم دوگانه در قلمرو دانش تاریخ‌نگاری ایران: نقد راهِ رفته و طرح راهِ جدید

علیرضا ملایی توانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 آذر 1400

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2021.33257.1467

چکیده
  دانش تاریخ‌نگاری یکی از جدیدترین شاخه‌های علوم تاریخی است که موضوع آن تأمل نقادانه در هم متن-های تاریخ‌نگارانه و هم در اندیشه، گفتمان، سبک، روش و دستاوردهای مورخان است. تاکنون دانش تاریخ-نگاری در ایران ...  بیشتر
تبیین مؤلفه‌های تاریخ‌نگاری دینی سیدجعفر شهیدی
تبیین مؤلفه‌های تاریخ‌نگاری دینی سیدجعفر شهیدی

یعقوب پناهی؛ اصغر منتظرالقائم؛ محمدعلی چلونگر

دوره 31، شماره 27 ، مرداد 1400، ، صفحه 53-84

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2021.34376.1484

چکیده
  تاریخ‌نگاری علمی که پس از تحولات روش‌شناسی و پیشرفت‌های حوزۀ نظری تاریخ، از غرب آغاز شد، بینش ‌و روش مورخان را ارتقا داد و اصول تازه‌ای برای تاریخ‌پژوهشی بنیان نهاد. مورخان معاصر ایرانی نیز با الهام ...  بیشتر
نسبت خاطره‌نگاری با امر واقع
نسبت خاطره‌نگاری با امر واقع

سمیه عباسی

دوره 31، شماره 27 ، مرداد 1400، ، صفحه 131-151

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2022.37123.1550

چکیده
  بر اساس تعاریف اهل فن، جای‌گیری خاطرات مکتوب در زمرۀ منابع خبری اولیه و مهم در تاریخ‌نگاری است و بررسی تاریخی فرایند شکل‌گیری و تکوین آن در تاریخ ایران، اثباتی بر مدعای فوق است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی ...  بیشتر
تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری حزین لاهیجی (1180ـ1103ق)
تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری حزین لاهیجی (1180ـ1103ق)

محسن لطف آبادی

دوره 31، شماره 27 ، مرداد 1400، ، صفحه 235-259

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2021.30130.1419

چکیده
  اگرچه حزین لاهیجی عمدتاً به‌عنوان یک ادیب و شاعر شناخته می‌شود، بخشی از شهرت او، مربوط به جایگاه مورخانۀ اوست. او در میان کتاب‌های مختلف خود، دو اثر در زمینۀ تاریخ دارد که در آنها می‌توان رویکرد وی ...  بیشتر
آناکرونیزم و ایستار دوکسایی در تاریخ‌نگاری دکتر ناصر تکمیل همایون
آناکرونیزم و ایستار دوکسایی در تاریخ‌نگاری دکتر ناصر تکمیل همایون

یعقوب خزائی

دوره 30، شماره 26 ، دی 1399، ، صفحه 89-107

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2021.35717.1514

چکیده
  مقالۀ حاضر به بررسی نوشته‌های دکتر ناصر تکمیل همایون، تاریخ‎پژوه و جامعه‌شناس سرآمدِ معاصر، به‌ویژه با تأکید بر آثار ایشان دربارۀ دورۀ قاجاریه می‌پردازد. اغلب نوشته‌های ایشان پژوهش‌هایی است دربارۀ ...  بیشتر
تبیین مؤلفه‌های تاریخ‌نگاری عباس زریاب‎ خویی
تبیین مؤلفه‌های تاریخ‌نگاری عباس زریاب‎ خویی

یعقوب پناهی؛ اصغر منتظرالقائم؛ محمدعلی چلونگر؛ سیّد هاشم آقاجری

دوره 30، شماره 25 ، شهریور 1399، ، صفحه 99-121

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2019.22799.1279

چکیده
  در قرون معاصر پیشرفت‌های عقلی بشر و تحولات بینشی و روشی علوم مختلف، متفکران حوزۀ تاریخ را نیز به تکاپو واداشت تا به بازتعریف هویتی و علمی این دانش بپردازند. این تحولات از غرب آغاز شد و پس از چالش‌های ...  بیشتر
تحلیل رویکرد تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری شرفخان بدلیسی در شرفنامه
تحلیل رویکرد تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری شرفخان بدلیسی در شرفنامه

ذکرالله محمدی؛ کیومرث فیضی

دوره 30، شماره 25 ، شهریور 1399، ، صفحه 269-295

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2021.28380.1393

چکیده
  تواریخ محلی یکی از اشکال مهم تاریخ‌نگاری ایرانی‌اسلامی است که در کنار انواع تاریخ، کمک شایانی به شناخت تحولات گذشته می‌کند. ازجملۀ این‌گونه آثار، شرف‌نامه تألیف امیر شرفخان بدلیسی است که به‌عنوان ...  بیشتر
روش و بینش تاریخ‌نگاری گریگور یقیکیان در کتاب شوروی و جنبش ‌‌جنگل
روش و بینش تاریخ‌نگاری گریگور یقیکیان در کتاب شوروی و جنبش ‌‌جنگل

عباس پناهی

دوره 29، شماره 24 ، دی 1398، ، صفحه 43-64

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2020.28981.1404

چکیده
  اغلب گزارش‌هایی که مجاهدان ‌‌جنگلی یا شاهدان این جنبش‌‌ نوشته‌اند، از نظر نگرش و بینش به‌گونه‌ای در دسته‌بندی‌های موافق یا مخالف جنبش جنگل قرار دارند؛ درحالی‌که یقیکیان با وجود ارائۀ گزارشی دقیق ...  بیشتر
بینش و روش تاریخ‌نگاری محمود حسینی، منشی جامی
بینش و روش تاریخ‌نگاری محمود حسینی، منشی جامی

ناصر خاوری؛ محمد سرور مولایی

دوره 29، شماره 24 ، دی 1398، ، صفحه 65-93

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2020.26032.1351

چکیده
  محمود حسینی، منشی جامی، مورخ آغاز سلسلۀ درانیان، با تحریر کتاب مستطاب تاریخ احمدشاهی نقش مهمی در ثبت و ضبط وقایع و رخدادهای تاریخی این دورۀ سرنوشت‌ساز افغانستان ایفا کرد. ارجاعات متعدد و اقتباس از داده‌های ...  بیشتر
نسبت تاریخ و ترقی در سفرنامۀ میرزاصالح شیرازی؛ نخستین بارقه‌های تاریخ تطبیقی در عصر قاجار
نسبت تاریخ و ترقی در سفرنامۀ میرزاصالح شیرازی؛ نخستین بارقه‌های تاریخ تطبیقی در عصر قاجار

ابولفضل دلاوری؛ سید محمد صادق ماجدی

دوره 29، شماره 24 ، دی 1398، ، صفحه 95-116

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2020.27863.1387

چکیده
  سفرنامۀ میرزا صالح شیرازی حاوی روایتی نسبتاً مفصل از تاریخ غرب، به‌ویژه کشورهای روسیه، انگلستان و عثمانی است. هدف این پژوهش جست‌وجوی دلالت‌‌های صریح و ضمنی نهفته در این بخش از سفرنامه، و سؤال مشخص ...  بیشتر
تحلیل تاریخ‌نگاری محلی ایران پسامشروطه (1336-1324هـ.ق)
تحلیل تاریخ‌نگاری محلی ایران پسامشروطه (1336-1324هـ.ق)

رسول مظاهری؛ سهیلا ترابی فارسانی؛ شکوه اعرابی هاشمی

دوره 29، شماره 24 ، دی 1398، ، صفحه 213-230

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2020.30380.1422

چکیده
  تاریخ‌نگاری محلی دورۀ قاجار، تحت تأثیر تحولات سیاسی‌اجتماعی این دوره دگرگونی‌هایی یافت. این پژوهش با معرفی 6 اثر از ‌تاریخ‌نگاری محلی پسامشروطه، سه شاخص را در آنها بررسی می‌کند: ملی‌گرایی (باستان‌گرایانه)؛ ...  بیشتر
تأثیر گفتمان ملی‌گرایی بر بازنمایی ایران ‌باستان در تاریخ‌نگاری جدید دورۀ قاجار (مطالعۀ موردی نامۀ‌ خسروان جلال‌الدین‌ میرزا قاجار)
تأثیر گفتمان ملی‌گرایی بر بازنمایی ایران ‌باستان در تاریخ‌نگاری جدید دورۀ قاجار (مطالعۀ موردی نامۀ‌ خسروان جلال‌الدین‌ میرزا قاجار)

محمد امیر احمدزاده؛ محمد نیازی

دوره 29، شماره 23 ، تیر 1398، ، صفحه 9-31

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2019.24484.1320

چکیده
  نخستین بازتاب‌ها از گفتمان ملی‌گرایی و تلاش برای صورت‌بندی تاریخی متناسب با آن، از اواسط سلسلۀ قاجار در ایران شکل ‌گرفت. تجددخواهان این دوره، ایدئولوژی ملی‌گرایی را مهم‌ترین نشانۀ قدرت دولت‌های ...  بیشتر
تحلیل مقایسه‌ای مولفه‌های تاریخ‌نگاری در تاریخ دیاربکریه و عالم‌آرای امینی با تکیه مسئله تقدیرگرایی
تحلیل مقایسه‌ای مولفه‌های تاریخ‌نگاری در تاریخ دیاربکریه و عالم‌آرای امینی با تکیه مسئله تقدیرگرایی

مسلم سلیمانی یان

دوره 29، شماره 23 ، تیر 1398، ، صفحه 185-210

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2019.23430.1297

چکیده
  فهم وقایع تاریخی بدون شناخت اندیشه‌ای که در پس رویدادها نهفته است، امکان‌پذیر نیست. این نوع نگرش منوط به فهم دانش و بینش مورخ است و شناخت واقعۀ تاریخی بدون شناخت نظرگاه مورخ، غیرممکن است. تاریخ‌نگری ...  بیشتر
ممیزات و نوآوری‌های تاریخ‌نویسی عبدالحسین خاتون‌آبادی در عرصۀ تاریخ‌نگاری ایران صفوی
ممیزات و نوآوری‌های تاریخ‌نویسی عبدالحسین خاتون‌آبادی در عرصۀ تاریخ‌نگاری ایران صفوی

مقصودعلی صادقی

دوره 29، شماره 23 ، تیر 1398، ، صفحه 211-233

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2019.24683.1327

چکیده
  عبدالحسین خاتون‌آبادی نویسندۀ وقایع‌السنین و الاعوام در تاریخ‌نگاری خود روش یا روش‌هایی را به‌ کار برده  است که با شیوۀ دیگر همتایان تاریخ‌نگار خود تا اندازه‌ای دیگرگونه است. او از یک‌سو در گزینش ...  بیشتر
بازآفرینی خویشتن: مواجهه‌ای فلسفی با تاریخ‌نگاری هویت فرهنگی
بازآفرینی خویشتن: مواجهه‌ای فلسفی با تاریخ‌نگاری هویت فرهنگی

حسین مصباحیان

دوره 29، شماره 23 ، تیر 1398، ، صفحه 255-274

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2019.25018.1334

چکیده
  این مقاله با به پرسش‌کشیدن تاریخ‌نگاری هویت فرهنگی نشان می‌دهد که هویت، سه سطح به هم پیوسته دارد: فردی، ملی (با شاخصۀ فرهنگی در دنیای امروز) و انسانی. در سطح نخست، فرد باید بتواند شمرده شود و شمرده‌شدن ...  بیشتر
نگاهی تحلیلی به جایگاه مخاطب عام در تاریخ نگاری باستانی پاریزی
نگاهی تحلیلی به جایگاه مخاطب عام در تاریخ نگاری باستانی پاریزی

زهره رضایی؛ فریدون اله یاری؛ علی اکبر جعفری

دوره 28، شماره 22 ، اسفند 1397، ، صفحه 61-83

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2019.20249.1218

چکیده
  همان‌گونه که پس از آغاز عصر روشنگری و تحولات اجتماعی و سیاسی در اروپا، تاریخ‎نگاری نیز تحول یافت و یکی از مهم‎ترین رویکردهای تاریخ‎نگاری مدرن، توجه به مردم و نقش توده‎ها در تحولات تاریخی بود، ...  بیشتر
تحلیل تاریخ نگاری شاهزاده جهانگیر میرزا در تاریخ نو
تحلیل تاریخ نگاری شاهزاده جهانگیر میرزا در تاریخ نو

محمدرضا ناظری؛ عباس سرافرازی

دوره 27، شماره 20 ، مهر 1396، ، صفحه 29-54

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2018.9428.1039

چکیده
  یکی از گروه‌های اجتماعی دوران قاجار که نقش مهمی در نگارش آثار تاریخی داشته‌اند، شاهزادگان قاجاری هستند. یکی از این شاهزادگان که با وجود نابینا شدن، اقدام به نگارش اثری تاریخی می‌نماید، جهانگیر میرزا ...  بیشتر
«خودی و دیگری مذهبی» در تاریخ نگاری عالم آرای نادری
«خودی و دیگری مذهبی» در تاریخ نگاری عالم آرای نادری

زلیخا امینی؛ سید ابولفضل رضوی

دوره 27، شماره 19 ، اردیبهشت 1396، ، صفحه 5-30

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2018.12426.1095

چکیده
  محمدکاظم‌مروی(متولد1133 ه. ق.) یکی از تاریخ‌نگاران عصر افشاریه است که در کتاب عالم‌آرای نادری به بازگویی مهمترین ویژگی‌های هویت دینی جامعه ایرانی اهتمام ورزیده است. این پژوهش می‌کوشد باشناخت دیدگاه ...  بیشتر
نصراله فلسفی و تاریخ‌نگاری جدید در ایران
نصراله فلسفی و تاریخ‌نگاری جدید در ایران

نصر الله پورفیاض؛ علیرضا علی صوفی؛ داریوش رحمانیان

دوره 27، شماره 19 ، اردیبهشت 1396، ، صفحه 31-54

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2018.14636.1324

چکیده
  ورود علم جدید به ایران و تأثیرگذاری آن بر فرهنگ و تمدّن و تاریخ‌نگاری ایرانیان، دارای زوایای مختلفی است.  نصراله فلسفی به عنوان مورّخ، مدرس، مترجم و روزنامه‌نگار، یکی از  بنیان‌گذاران تاریخ‌نگاری ...  بیشتر
تأملی بر جایگاه رویکرد جهانی در تاریخ‌نگاری اسلامی
تأملی بر جایگاه رویکرد جهانی در تاریخ‌نگاری اسلامی

ابوالفضل رضوی؛ مهدی صلاح

دوره 26، شماره 18 ، دی 1395، ، صفحه 25-42

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2017.7545.1010

چکیده
  اسلام به عنوان دینی دارای داعیه جهانی، اهتمام ویژه ای به تاریخ داشت و این مهم در رونق تاریخ نگاری اسلامی سهم بسزا داشت. شرایط تاریخی حاکم بر قلمرو اسلامی نیز گستره جغرافیایی، جهان‌نگری و ترکیب قومی و ...  بیشتر
تحلیلی از جایگاه مطالعات تاریخی و تاریخ نگاری در دایره المعارف ها و عجایب نامه ها
تحلیلی از جایگاه مطالعات تاریخی و تاریخ نگاری در دایره المعارف ها و عجایب نامه ها

محمد رضا قلی زاده؛ علی شهوند

دوره 25، شماره 15 ، شهریور 1394، ، صفحه 115-141

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2016.2406

چکیده
   با طبقه‌بندی علوم در اثر وسعت اندیشه و دامنه دانش مسلمانان طی قرون اولیه هجری بود که پایه شکل‌گیری دانشی به نام دایره‌المعارف‌نویسی فراهم آمد. دایره‌المعارف‌ها با اهداف و انگیزه‌های مختلف و گاه ...  بیشتر
زمینه های اجتماعی و اهداف تاریخ نگاری رشیدالدین فضل الله
زمینه های اجتماعی و اهداف تاریخ نگاری رشیدالدین فضل الله

مهدی هوشمند نهند؛ ناصر صدقی

دوره 24، شماره 14 ، دی 1393، ، صفحه 101-116

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2016.2370

چکیده
   خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی در زمانه‌ای می‌زیست که ایران عرصه ورود و استقرار قبایل مغول و ترک و ایجاد دگرگونی ها و گسست های گسترده در ساختار و نظم سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی بود. وی به‌عنوان ...  بیشتر
بینش و روش در تاریخ‌نگاری و تاریخ‌نگری حمدالله مستوفی قزوینی
بینش و روش در تاریخ‌نگاری و تاریخ‌نگری حمدالله مستوفی قزوینی

ذکرالله محمدی؛ مسعود آدینه‌وند

دوره 24، شماره 14 ، دی 1393، ، صفحه 149-179

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2016.2372

چکیده
  حمدالله مستوفی قزوینی از مورخان و رجال دیوانی عصر ایلخانان بوده که با اثرپذیری از پیشینیان و نیز تأثر از روزگار خود، به نگارش آثاری در حوزه‌های تاریخ، شعر و جغرافیا روی آورده است. بینش مستوفی، ترکیبی ...  بیشتر
انگاره‌های هویت ایرانی در بینش تاریخ‌نگارانه بناکتی
انگاره‌های هویت ایرانی در بینش تاریخ‌نگارانه بناکتی

ابوالفضل رضوی؛ محمدعلی جودکی

دوره 24، شماره 13 ، تیر 1393، ، صفحه 55-80

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2016.2304

چکیده
  نوشتارحاضر با هدف بررسی انگار‌ه‌های هویت ایرانی درنگارش بناکتی در روضه اولی‌الباب انجام‌گرفته است. عرصه‌ی تاریخ‌نگاری محمل مناسبی برای اهل‌قلم ایرانی بوده تا روایت‌گر گفتمان دور‌ه‌ی خود باشند. ...  بیشتر
تفاوت ها و تشابهات در خاطره‌نگاری مستشارالدوله صادق و احتشام السلطنه
تفاوت ها و تشابهات در خاطره‌نگاری مستشارالدوله صادق و احتشام السلطنه

محمدرضا علم

دوره 23، شماره 11 ، فروردین 1392، ، صفحه 125-151

http://dx.doi.org/10.22051/hph.2014.864

چکیده
  خاطره‌ نگاری در تاریخ ایران آن چنانکه در سایر کشورها مرسوم و معمول بوده عمدتاً از دوره قاجاریه شکل گرفته است.یکی از ویژگی‌های جامعه ایران دوره قاجاریه خصوصاً پس از انقلاب مشروطه توزیع بخشی از قدرت پادشاه ...  بیشتر