شایسته سالاری یا امتیاز فضلی در رسائل سیاسی عصر قاجار ( مطالعه موردی رسائل سیاسی عصر ناصرالدین شاه قاجار )

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه تاریخ دانشگاه تبریز

چکیده

در برخی از رسایل سیاسی عصر ناصری از مفهومی بنام امتیاز فضلی سخن گفته شده است که می توان آن را برابر نهاد واژه شایسته سالاری دانست.شایسته سالاری فرایندی است که با جریان عقلانی سازی امور در قرون جدید شکل گرفته و هم سوی با عرفی شدن در خدمت ترقی و پیشرفت جوامع قرار گرفت.تحول اجتماعات ابتدایی و ساده و کهن ، به جوامع پیچیده و پیشرفته امروزی ، و پیدایش تمایزات و ناهمگونی های پرتعداد ، تقسیم کار و شایسته سالاری را پدیده ایی ضروری و اجتناب ناپذیر ساخته است.
رسائل سیاسی عصر ناصری با نقد مضرات و زیان های ناشی از نبود شایسته سالاری ، از مفهومی به نام امتیاز فضلی سخن گفته اند. دانش ، مهارت ، تخصص گرایی ، اخلاق حرفه ایی و تجربه برآمده از عمل ؛ مهم ترین شاخص هایِ شایسته سالاری است که در رسائل فوق از آن با عناوینی همچون لیاقت و کفایت ، علم و عمل و خبرویت یاد شده است.
مساله اصلی پژوهش حاضر تبیین معنا و گستره این اصطلاح و واکاوی دلایل و علل رواج یا ترک این موضوع و نتایج حاصل از آن در ترقی یا انحطاط ایران عصر ناصری است. بدین منظور با استفاده از روش تحقیق تحلیلی - تبیینی ، رسائل سیاسی عصر ناصری مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Meritocracy or "Emtiyaz-e Fazli" in the Political Treatises of Qajar Era (Case Study Political Preatises in the Naserddin Shah Qajar Era)

نویسنده [English]

  • Mohammad Salmasizadeh
Associated Professor , Department of History, University of Tabriz
چکیده [English]

In some of political treatises on Naserddin shah Qajar era we found an Idiomatic called "Emtiyaz-e Fazli" that equals to concept of meritocracy.
Merit associated with the current process of rationalization and secularization by the communities placed at the service of development. Social division of labor and specialization is necessary to meritocracy.
The main problem of this study is to explain the meaning and scope of that term. For this purpose, we use the analytical method to explain the subject. The data collection was performed according to the method for libraries. The main hypothesis is that the authors are of relative familiarity with the concept of meritocracy.
The results indicate that the political treatises have provided explanations about the concept of meritocracy and its needs and results. The most important barriers of meritocracy at that age were: lack of rationality, lack of social division of labor, lack of secularization, being of tribal system and the simple building Iranian society on that age.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Meritocracy
  • "Emtiyaz-e Fazli"
  • Science
  • Division of labor
  • Experience
-        آرون، ریمون (1390). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی. ترجمه باقر پرهام. تهران: انتشارات علمی فرهنگی. چاپ دهم.

-        اسپنسر، هربرت، فردیناند تونیس و دیگران (1381). جامعه سنتی و جامعه مدرن. ترجمه منصور انصاری. تهران: نقش جهان.

-        آشتیانی، میرزا هدایت‌الله (بی‌تا). سرّ مکتوم. نسخه خطی در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. شماره 862 ف.

-        برجیس، چارلز و ادوارد (1384). نامه‌هایی از ایران 1855-1828. گردآوری و ویراسته بنجامین شوارتز. ترجمه حسین اصغرنژاد و معصومه جمشیدی. تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.

-        بودن، ریمون و فرانسوا بوریکو (1385). فرهنگ جامعه‌شناسی انتقادی. ترجمه عبدالحسین نیک‌گهر. تهران: نشر فرهنگ معاصر.

-        دوبد، کلمنت اوگاستس (1384). سفرنامه لرستان و خوزستان. مترجم محمدحسین آریا. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. چاپ دوم.

-        زرگری‌نژاد، غلامحسین (1380). رسائل سیاسی عصر قاجار. تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

-        _____ (1386)، سیاست‌نامه‌های قاجاری، تهران: انتشارات مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.

-        سیمونیچ، ای. او (1353). خاطرات وزیرمختار از عهد ترکمن‌چای تا جنگ هرات، ترجمه یحیی آرین‌پور. تهران: انتشارات پیام. چاپ اول.

-        فلاندن، اوژن، (1324). سفرنامه اوژن فلاندن به ایران (1840 ـ 1841م). ترجمه حسین نور‌صادقی. اصفهان: چاپخانه روزنامه نقش جهان. چاپ دوم.

-        کورف، فیودور (1372). سفرنامه بارون فیودور کورف 1834 ـ 1835. ترجمه اسکندر ذبیحیان. تهران: انتشارات فکر روز.

-        کوزر، لوئیس و برنارد روزنبرگ (1391). نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناختی. ترجمه فرهنگ ارشاد. تهران، نشر نی. چاپ پنجم.

-        _____ (1392). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: انتشارات علمی. چاپ هیجدهم.

-        لویت، کارل (1383). «تفسیر وبر از جهان بورژواـ سرمایه‌داری از نظرگاه عقلانیت»، ترجمه علی مرتضویان، مبانی نظری مدرنیسم (مجموعه مقالات). تهران: سازمان چاپ و انتشارات.

-        میرزا اسدالله، پسر محمدکاظم (بی‌تا). نمونه میمونه در علم سیاست مدن، نسخه خطی در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، شماره 810 ف.

-        ناطق، هما (1358). مصیبت وبا و بلای حکومت. تهران: نشر گستره.

 

منابع دیجیتال

-        فرهنگ لغات کیمبریج:

-        میرزا هدایت‌الله آشتیانی، سرّ مکتوم، کتابخانه دیجیتال ملی ایران، فایل دیجیتال این رساله نیز در آدرس زیر قابل ملاحظه است:

-        میرزا اسدالله پسر محمدکاظم، نمونه میمونه در علم سیاست مدن، کتابخانه دیجیتال ملی ایران، فایل دیجیتال این رساله نیز در آدرس زیر قابل ملاحظه است: