القاب و عناوین پادشاهان اشکانی بر روی سکه‌ها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشگاه علوم انسانی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهشگاه علوم انسانی

چکیده

یکی از مهم‌ترین و در دسترس‌ترین منابع برای شناخت و مطالعه ابعاد گوناگون سیاسی، اجتماعی و هنری دوران اشکانی، سکه‌های باقی‌مانده از آن دوره است. کتیبه‌ها و عنوان‌های درج‌شده بر سکه‌های اشکانی، که غالباً به زبان یونانی نوشته شده‌اند، دارای اهداف و کاربردهای گوناگونی بودند که از آن جمله می‌توان به کاربرد سیاسی، خانوادگی و قومی، و همچنین ابعاد مذهبی آن‌ها اشاره کرد. دلیل چنین استفاده‌ای را می‌توان از ماهیت سکه‌ها دریافت که در دنیای آن روز، غیر از کاربرد اقتصادی و تجاری، ابزاری کارآمدی جهت رساندن پیام شاهان اشکانی به جوامعِ مختلفِ تحتِ نفوذشان محسوب می‌شد. در نیمه دوم پادشاهی اشکانی، رفته‌رفته عنوان‌هایی به زبان پهلوی بر سکه‌ها ظاهر می‌شوند و در دهه‌های پایانی این پادشاهی، عنوان‌های یونانی کاربردِ تبلیغاتی خود را از دست داده و به صورت عنصری کم‌اهمیت و در بسیاری موارد ناخوانا، در سکه‌های این دوران باقی می‌مانند. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه‌ای در کنار بررسی‌های موزه‌ای و تحلیل داده‌های به‌دست‌آمده، به روند شکل‌گیری، ماهیت و دلایل افول جایگاه کتیبه‌ها در سکه‌های اشکانی می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Parthian Royal Titles on the Coins

نویسندگان [English]

  • Cyrus Nasrollahzadeh 1
  • Ashkan Garshasbi 2
1 Assistant Professor, Institute for Humanities and Cultural Studies
2 MA Student, Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

Parthian era is an important part of the history of Iran and the world, and one of the most accessible resources to identify and study different political, social and artistic aspects of this time is to study the coins of that era. Inscriptions and the names listed on Parthian coins, often written in Greek, had a variety of purposes, including the political, familial, ethnical and religious aspects. The reason for such a use can be found from the nature of coins because they were an efficient tool for sending the Parthian kings message to different communities under their influence. In the second half of the Parthian era, some titles were gradually appeared on coins in Parthian language and in the last decades, the Greek titles lost their advertising use and remained as an element of little importance and illegible in many cases, on the coins of this era. This research using library resources alongside of museum reviews, and analyze of the obtained data, studies the process of forming, quiddity and the reasons of the decline of the inscriptions in Parthian coins.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Parthian Numismatics
  • Parthian History
  • Parthian Royal Titles
  • Parthian Inscriptions
ـ آبکاریانس، مسروپ (1352). «نظری جدید به سکه‌های اشکانی»، انجمن فرهنگ ایران باستان. دوره 12 اسفند 1352، شماره 15، 32-16.

ـ بیوار، ا.د.ه (1387). «تاریخ سیاسی ایران در دوره اشکانیان»، تاریخ ایران کمبریج، ج3، قسمت اول، گردآورنده احسان یارشاطر. ترجمه حسن انوشه. تهران: امیرکبیر. 200-123.

ـ ده پهلوان، مصطفی و زهرا علی‌نژاد (1392). «تأملی دیگر در نشان و مونوگرام ضرابخانه‌های اشکانی (ابهام‌ها و احتمال‌ها)». همایش بین‌المللی باستان‌شناسان جوان. تهران. (مقاله در دست چاپ).

ـ رضاخانی، خداداد (1383). «تیرداد و اردوان، نگاهی به نسب نامه نخستین شاهان اشکانی (خلاصه فارسی)». مجله فرهنگ، بهار و تابستان 1383 - شماره 49 و50، 194-193.

ـ سرفراز، علی‌اکبر و فریدون آورزمانی (1385). سکه‌های ایران از آغاز تا دوران زندیه، تهران: سمت.

ـ سلوود، دیوید (1387). «سکه‌های پارتی». تاریخ ایران کمبریج، ج3، بخش اول. گردآورنده احسان یارشاطر. ترجمه حسن انوشه. تهران: امیرکبیر.

ـ شاپور شهبازی، علیرضا (1385). «خاستگاه اشکانیان». قوم آریا (مجموعه پژوهش‌هایی در زمینه‌ی ادیان و تاریخ ایران باستان). داریوش احمدی. قم: نشر ادیان. 216-213.

ـ شایگان: محمد رحیم (1384). «تحول مفهوم خُوَدای/خدا». یشت فرزانگی؛ جشن نامة دکتر محسن ابوالقاسمی. تهران: هرمس. 334-297.

ـ شیپمان، کلاوس (1390). مبانی تاریخ پارتیان. ترجمه هوشنگ صادقی، فرزان روز: تهران

ـ ملک‌زاده بیانی، ملکه (1357). تاریخ سکه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.  

ـ نصراله‌زاده، سیروس (1390). «ادبیات کتیبه‌ای: بازنگری بر کتیبه اشکانی سرپل ذهاب: گودرز گیو یا گودرز اردوان». پژوهش‌های زبانی. دوره 2. بهار و تابستان 1390، شماره 1، 176-157.

ـ ولسکی، یوزف (1384). شاهنشاهی اشکانی. ترجمه مرتضی ثاقب‌فر. تهران: ققنوس.

 ـ Abgarians, M. T. and Sellwood, D. 1971. "A Hoard of Early Parthian Drachms.: NC 7 11, pp. 103–119.

 ـ Alram, M. 1986. "Arsacid, iii. Arsacid Coinage". Encyclopaedia Iranica Online Edition/ Vol.II/5, pp. 525-546; an updated version is available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-index  (accessed on 15 August 2011).

 ـ Assar, G. F. 2004. "Genealogy and coinage of the early Parthian rulers", in: Parthica6, S. 69–93.

 ـAssar, G.R.F. 2005. "Genealogy and Coinage of the Early Parthian Rulers, II," Parthica 7, 29-64.

 ـ  Assar, G.R.F. 2006a. "A Revised Parthian Chronology of the Period 165–91 BC," Electrum11, pp. 87-158.

 ـAssar, G.R.F. 2006b. "A Revised Parthian Chronology of the Period 91–55 BC," Parthica8, pp. 55-104.

 ـCurtis, V. S. 2007. "Religious Iconography on Ancient Iranian Coins", in J. Cribb and G. Herrmann, After Alexander: Central Asia before Islam, (The British Academy, Oxford University Press, pp. 413-434.

 ـCurtis, V. S. 2012. "Parthian coins: kingship and divine glory", in P.Wick and M. Zehnder (eds), The Parthian Empire and its Religions. Studies in the Dynamics of Religious Diversity, Pietas 5, Gutenberg, , pp. 68-81.

 ـDąbrowa, E. 2008. "The Political Propaganda of the First Arsacids and its Targets: from Arsaces I to Mithradates II", Parthica 10: pp. 25-31.

 ـDąbrowa, E. 2010. "ΑΡΣΑΚHΣ ΕΠΙΦΑΝHΣ. Were the Arsacids Deities 'Revealed'?, in: «Studi Ellenistici» 24, pp. 223-230.

 ـde Callataÿ, F. 1994. Les tétradrachmes d'Orodès II et de Phraate IV. Étude du rythme de leur production à la lumière d'une grosse trouvaille, Studia Iranica XIV, Paris.

 ـGardner, Percy & Malter, Joel L. 1968. The coinage of Parthia by Percy Gardner. Introduction and supplementary catalog of a recent hoard by Joel L. Malter.  San Diego, CA: Malter-Westerfield Pub. Co., 1968. Reprint of Gardner, The Parthian coinage, 1877 edition, plus Malter's 1968 work.

 ـGariboldi, A. 2004. "Royal ideological patterns between Seleucid and Parthian coins: the case of Θεοπάτωρ", in: Rollinger, R. / Ulf, C. (eds.),Commerce and Monetary Systems in the Ancient World: Means of Transmission and Cultural Interaction, Munich, pp. 366-84.

 ـLindsay, Jan. 1852. A view of The History and Coinage of The Parthians with Descriptive and Tables, London, Moore-Cork.

 ـOlbrycht, M. J. 1997. "Parthian King's Tiara". Numismatic Evidence and Some Aspects of Arsacid Political Ideology”. Notae Numismaticae - Zapiski Numizmatyczne. Tome II, pp. 27-65.

 ـOlbrycht, M. J. 2011. "Tytulatura pierwszych Arsakidów i jej polityczno-religijne konotacje", [w:] Świat starożytny, jego polscy badacze i kult panującego, pod red. L. Mrozewicza, K. Balbuzy, Poznań, pp. 229-241.

 ـOlbrycht, M. J. 2013. "The titulature of Arsaces I, king of Parthia", Parthica15, pp. 63-74.

 ـOlbrycht, M. J. 2014. "Parthians, Greek Culture, and Beyond", in: Within the Circle of Ancient Ideas and Virtues. Studies in Honour of Professor Maria Dzielska", Kraków, pp. 129-142.

 ـRezakhani, K. 2013. "Arsacid, Elymaean, and Persid Coinage" in D.T. Potts, ed., The Oxford Handbook of Ancient Iran, Oxford University Press. P. 766-777.

 ـSchippmann, K. 1986. "Artabanus" ,Encyclopaedia Iranica Online Edition/vol II./ 6, pp. 647-650. an updated version is available online at http://www.iranicaonline.org/articles/artabanus-parth.

 ـSellwood, D. 1980. An Introduction to the Coinage of Parthia.  London: Spink and Son, (2st ed.).

 ـSellwood, D. 1989. "New Parthian coin types", Numismatic Chronicle, vol. 149, p. 162-168. pl.42.

 ـSellwood, D. 1990. "The End of the Parthian Dynasty", Spink Numismatic Circular 98, 1990, p. 157.

 ـShayegan, M. R. 2011. Arsacids and Sasanians: Political Ideology in Post-Hellenistic and Late Antique Persia. Cambridge: Cambridge University Press.

 ـShore, Fred B. 1993. Parthian Coins & History - Ten Dragons Against Rome. Quarryville, PA: Classical Numismatic Group.

 ـSinisi, F. 2012. Sylloge Nummorum Parthicorum , Volume VII ,Vologases I- Pacorus II, Vienna: Verlag der Osterreichische Akademie der Wissenschaften.

 ـTafażżolī, A. 1986. "Āraš Kay" /Encyclopaedia Iranica Online Edition/ Vol. II, Fasc. 3, pp. 267-268; an updated version is available online at: http://www.iranicaonline.org/articles/aras-kay-avestan-kavi-arsan-a-member-of-the-kayanid-dynasty-in-iranian-legend

 ـWaggoner, N. M. 1974. "The coinage of Phraates III of Parthia: Addenda", in D.K.Kouymijan, ed., Near Eastern numismatics, iconography, epigraphy and history. Studies in honor of G.C.Miles, Seattle.

 ـWolski, J. 1983. "Sur Le »Philhellenisme« des Arsacides", Geriόn I, 145-156.

 ـWroth, W. 1903. "Catalogue of the Coins of Parthia".  In: A Catalogue Of Greek Coins in the British Museum, vol. 23. London.