«خودی و دیگری مذهبی» در تاریخ نگاری عالم آرای نادری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری دانشگاه خوارزمی

2 گروه تاریخ دانشکده علوم انسانی ذانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

محمدکاظم‌مروی(متولد1133 ه. ق.) یکی از تاریخ‌نگاران عصر افشاریه است که در کتاب عالم‌آرای نادری به بازگویی مهمترین ویژگی‌های هویت دینی جامعه ایرانی اهتمام ورزیده است. این پژوهش می‌کوشد باشناخت دیدگاه محمدکاظم مروی درموضوع «خودی-دیگری» مذهبی، تاثیر هویت دینی و بازتاب آن را درمحتوا و روش تاریخ‌نگاری عالم‌آرای‌نادری بازجوید. ازاین‌رو، برای تحقّق این هدف،پرسش‌های زیرمطرح است: مهم-ترین مؤلفه‌های «خودی- دیگری» مذهبی در تاریخ‌نگاری عالم‌آرای نادری چیست؟ و مورخ در جهت بازشناسی، تشخیص و تعریف «خودی» مذهبی از «دیگری» مذهبی دوره مورد پژوهش، چگونه مواجهه‌ای داشته است؟ درپاسخ به این پرسش‌ها،فرضیةزیرارائه شده است:
روند تکوین و تحول عناصر «خودی- دیگری» مذهبی در تاریخ‌نگاری عالم‌آرای نادری، از رویدادهای داخلی و خارجی چندی تأثیر پذیر بوده است. به این معنی که با تکوین حکومت افشاری «خودی- دیگری» مذهبی متأثر از رویدادهای داخلی در چارچوب تضاد درون دینی و مذهبی با عثمانی سنی مذهب و همچنین نزاع قدرت‌ها و قومیت‌های معارض داخلی و رقابت‌های سیاسی و ارضی معنا می‌یابد و با توجه به همسایگی حاکمیت‌ اهل‌سنت ازبکان و عثمانی، «دیگری مذهبی» در این دوره بر بنیان تقابل مذهب اهل‌سنت «دیگری» و تشیع «خودی» با عثمانی و ازبکان بوده است. بنابراین، نوشتارپیش‌رودرصدداست تا بامعرفى، بررسى و مطالعه‌ى«خودی- دیگری» مذهبی در تاریخ‌نگاری عالم‌آرای نادری ازطریق درک مفهومى و روش‌مندگزارش‌هاى آن، به شناخت وجوه عمده‌ى حیات فکرى فرهنگى، سیاسى، اجتماعى و مذهبی این برهه دست یابد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Religeons self and other in Historiography of Aalam Aaye Araye Naderi

نویسندگان [English]

  • Zoleikha Amini 1
  • Sayyd Abolfazl Razavi 2
1 PHD candidate, Department of History, Kharazmi University
2 Associated professor.departement of history.khawrazmi university
چکیده [English]

Mohamad kazem Marvi is an Afshar historian who has described major features of the religions identity of the iranion society in the Alam Araye Naderi book.This study attempts to understand the views of Mohammad Kazem Marvi on the issue of religeons "self- the other ", and explores its reflection in the content and methods of history-writing of Alam araye naderi which properly represents the religious policy of  Nader. Hence, to achieve this goal, the following questions are examined.
What is the position of elation of religious "the self, the other" from the viewpoints of Marvi and how  has he treated with the re-introducing the self-religious? What factors influenced this thinking that has evolved? What effect was observed in his opinion in his history writing method? In response to this the following hypothesis are assumed. 
Considering the neighboring of Sunni governments; Uzbeks and Ottoman, the other religion in this period was formed based on the confliction of the other Sunni and the self Shia with Uzbeks and Ottoman.
Since the texts regarding the history writing in the era of Afsharid is considered in the domain of military and political history, reflection of the religious issues in that era is not so strong.
Thus, this research is intended by introducing and studying the self other religious in  Alamaray e Naderi historiography  writing, through the methodological and conceptual perception of its reports to, identifies the intellectual, cultural, political, and social life of that era.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historiograph " Alam Araye Naderi "
  • Self- other"
  • Nadershah"
  • Religion"
ـ آدمیت، فریدون (1346). «انحطاط تاریخ­نگاری در ایران». مجلة سخن. دوره هفدهم. فرورین، شماره یک.

ـ آوری، پیتر (1387). در تاریخ افشاریان از مجموعه تاریخ ایران کمبریج، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، تهران: انتشارت جامی.

ـ احمدی، حمید (1382). «هویت ملی در گسترة تاریخ». فصلنامة مطالعات ملی. سال چهارم. شماره 1.

ـ ــــــــ (1388). بنیادهای هویت ملی ایرانی، چارچوب نظری هویت ملی شهروندمحور. تهران: انتشارات پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

ـ اسکینر، کوئنتین(1393). بینش­های علم سیاست. ترجمة فریبرز مجیدی. تهران: فرهنگ جاوید.

ـ بدلیسی، شرف­خان (1377). شرفنامه. به اهتمام ولادیمیر زرنوف. تهران: انتشارات اساطیر.

ـ تاجیک، محمدرضا(1382). تجربه­بازی سیاسی در میان ایرانیان. تهران: نشر نی.

ـ تاکر، ارنست(1374). «نادرشاه مشروعیت سلطنت و پادشاهی در تاریخ عالم­آرای نادری نوشته محمدکاظم مروی». ترجمة منصور صفت­گل. کتاب نخل. س2.ش2و3. تابستان و پاییز.

ـ تونجی، محمد (1380). یزیدیان یا شیطان‌پرستان. ترجمة احسان مقدس. تهران: عطائی.

ـ جعفریان، رسول (1379). «سیر تحول تاریخی هویت ملی در ایران از اسلام تا به امروز». فصلنامه­ مطالعات ملی. سال دوم. شماره 5.

ـ حزین، محمدعلی (1332) تاریخ­ حزین، اصفهان: کتابفروشی تأیید اصفهان.

ـ حسن­زاده، اسماعیل (1382). «اندیشة ­مشیت­الهی در تاریخ­نگاری اسلامی مطالعه موردی تاریخ جهانگشای جوینی». مجموعه مقالات دانش تاریخ و تاریخ­نگاری اسلامی به کوشش حسن حضرتی. قم: بوستان کتاب

ـ حسن­زاده، اسماعیل و منیژه صدری(پاییز و زمستان1394) چرخش گفتمانی و خوانش­های ایرانیِ قیام خیابانی، دو فصلنامةعلمی ـپژوهشیتاریخ‌نگریوتاریخ‌نگاریدانشگاهالزهرا)س(­. سال بیست و پنجم. دورة جدید. شمارة  16. پیاپی 101. ص25-55.

ـ حسن­زاده، اسماعیل(1386). تحلیل محتوای قطعنامه­های دورة انقلاب(از شهریور تا22 بهمن 1357). مجله جامعه­شناسی ایران. دوره هشتم. شماره 2. ص3-38.

ـ ــــــــ (1389). «تاریخ­نگاری ایرانی و هویت ایرانی». کتاب ماه تاریخ و جغرافیا. شماره144. ص2-9.

ـ ــــــــ (1381). «گفتمان هویت ملی در تاریخ­نگاری کسروی». فصلنامة مطالعات ­ملی. سال چهارم. شماره14. ص59-97.

ـ حضرتی، حسن (1380). تأملاتی در علم تاریخ و تاریخ­نگاری اسلامی، به اهتمام حسن حضرتی. تهران: نقش جهان.

ـ خلیلی، محسن (1382). «اخبار ناصری و مظفری در باب حقایق­افضل؛ بررسی مقایسه­ای مشکلة هویت در تاریخ­نگاری قاجاریه». فصلنامه مطالعات ملی. سال چهارم. شماره 2.

ـ رضوی، ابوالفضل (1394). درآمدی بر تاریخ­نگاری ایرانی ـ اسلامی. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

 ـ شعبانی، رضا (1369). تاریخ اجتماعی ایران. ج­1. تهران: انتشارات نوین.

ـ ــــــــ  (بی­تا). «سیاست مذهبی نادرشاه». مجلة وحید. سال هفتم و نهم. شماره 1133-1156.

ـ طباطبایی،­ جواد(1381). سقوط ­اصفهان به روایت کروسینسکی. تهران: نگاه معاصر.

ـ فریزر، جیمز (1332ه ق). تاریخ نادرشاه ­افشار، ترجمة ابوالقاسم ناصرالملک. تصحیح و نشر علی­محمد مجیدالدوله.

ـ فوران، جان(1377). مقاومت­شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال­های پس از انقلاب اسلامی، ترجمه احمد تدین. تهران: خدمان فرهنگی رسا.

ـ کاظم­زاده ایرانشهر، حسین­(1335). تجلیات روح ایرانی. ج3. تهران: اقبال.

ـ کچویان، حسین(1385). تطورات گفتمان­های هویتی ایران: ایرانی در کنکاش با تجدّد و مابعد تجدّد، تهران، نشر نی.

ـ کشمیری، عبدالکریم (1947). بیان واقع سرگذشت احوال نادرشاه. تصحیح داکرکی ­بینسیم. پاکستان: نشر اداره تحقیقات پاکستان. دانشگاه پنجاب.

ـ کویین، شعله­ آلیسیا(1387). تاریخ‌نویسی در روزگار فرمانروایی شاه عباس صفوی. ترجمه منصور صفت‌گل. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

ـ لاکهارت، لارنس(1375). نادرشاه آخرین کشورگشای آسیا، تهران: انتشارات دستان.

ـ مرتضوی، خدایار(1386). «تبیین روش­شناسی اندیشة ­سیاسی از منظر کوئنتین اسکینر»، پژوهش­نامه علوم­ سیاسی. شماره اول. زمستان.

ـ مرعشی­صفوی، میرزا محمدخلیل(1362). مجمع­التواریخ. تصحیح عباس اقبال­آشتیانی. تهران. کتابخانة سنایی ­طهوری.

ـ مروی، محمدکاظم(1374). عالم­آرای نادری، تصحیح و مقدمه محمدامین ریاحی. تهران: 3 ج. نشر علمی.

ـ مستوفی، محمدمحسن (1375). زبده­التواریخ. به کوشش بهروز گودرزی. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.

ـ ملایی­توانی، علیرضا(1382). «هویت ایرانی در تاریخ­نگاری ملک­زاده». فصلنامه مطالعات ملی. سال چهارم. شماره 2.

ـ نوذری، حسینعلی و مجید پورخداقلی(1389). «روش­شناسی مطالعة اندیشة ­سیاسی: متدولوژی کوئنتین اسکینر»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی. شماره یازدهم. تابستان.

ـ نیکیتین، واسیلی (1366). کُرد و کُردستان. ترجمه محمد قاضی. تهران: انتشارات نیلوفر.

ـ هرمیداس­باوند، داود(1377). «چالش­های برون‌مرزی و هویت ایرانی». اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی. خرداد و تیر، ش­129-130.