آیا رشتۀتاریخ در ایران با بحران روبه‌رو است؟

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسنده

دانشیار تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی

چکیده

چندی است که در رشته‌‌های گوناگون علوم انسانی از «وضعیت بحرانی» سخن گفته می‌‌شود. در دانش تاریخ نیز بحث‌‌های مشابهی مطرح شده و از ضرورت تغییر و اصلاحات سخن گفته شده است. بنابراین، مسئله این است که آیا اکنون در رشتۀ تاریخ با بحران مواجهیم، اگر مواجهیم این بحران در کدام ساحت‌‌ها بروز یافته است؟ در پاسخ به این مسئله، نگارنده کوشیده است با تأملی در مفهوم بحران و تعریف آن، ابتدا وضعیت بحرانی را شرح دهد و سپس وضعیت بحران در علم و به‌طور مشخص علم تاریخ را بررسی کند. این مقاله بحران را چونان وضعیتی وخیم و بسیار خطرناک دانسته که علم جاری را ناتوان کرده است. مقاله برای تحلیل وضعیت بحرانی در دانش تاریخ، این دانش را سیستم یا مجموعه‌ای نظام‌‌واره نگریسته است که اجزا و عناصر گوناگونی دارد. طبعاً برخی از اجزای این سیستم نقشی بسیار کلیدی در سرشت و ساختار سیستم ایفا می‌‌کنند و برخی دیگر نقشی فرعی و غیرساختاری. مقاله سرانجام نتیجه می‌‌گیرد که هرچند اختلال و کژکارکردی در همۀ اجزای این سیستم بروز یافته، تنها در برخی از جنبه‌‌های آن وضعیت بحرانی رخ داده است. بنابراین، این رشته در «مسیر بحران» قرار گرفته و هنوز دستخوش بحران سیستمی یا فراگیر نشده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Is discipline of History in Crisis situation in Iran?

نویسنده [English]

  • Alireza Mollaiy Tavani
Associate Professor, Research Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

For a long time, the "critical situation" has been spoken in various humanities disciplines. Similar issues have arisen in the History of discipline, and the need for change and reform has been spoken. So, the problem is: Do we now face the crisis in the discipline of History? If we encounter the crisis, it rises in which areas? In response to this question, we tried to explain the critical situation first with a reflection on the crisis concept and its definition, and then examine the state of the crisis in science, particularly the science of History. This article looks at the crisis as a severe and extreme condition that has crippled current science. Analyze the critical situation in History as a discipline; the paper looked at this knowledge as a system or a collection of systems with different components and elements. Naturally, some of this system's components are essential and structural, and others are subordinate and non-structural. The paper finally concludes that although disruption and dysfunction have appeared in all system components, a critical situation has occurred only in some aspects of this situation. Therefore, this field is located in a "crisis path" and has not yet undergone a comprehensive crisis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • scientific crisis
  • scientific revolution
  • History
  • historical crisis
  • systemic crisis
کتاب‌شناخت
الوانی، مهدی(1376 و 1375) «سازمان‌‌های بحران‌‌پذیر و بحران‌‌ستیز»، مجلۀ دانش مدیریت،شمارۀ 35 و 36، زمستان و بهار.
امیرکبیری، علیرضا(1376) «بحران مدیریت»،مجلۀ تدبیر، شمارۀ 78، آذرماه.
ایمان، محمدتقی(1394)فلسفۀ روش تحقیق در علوم انسانی، چاپ3، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
باقی، عمادالدین(1383)جدال‌‌های تاریخی: درآمدی بر تاریخ‌‌نگاری معاصر، تهران: سرایی.
بشیریه، حسین(1396)احیای علوم سیاسی: گفتاری در سیاستگری، تهران: نشر نی.
بنتلی، میشل(1386)«بحران در روش»، مترجم: علی‌رضا ملایی توانی، نامۀ تاریخ‌پژوهان، شمارۀ 25.
تاجیک، محمدرضا(1379)مدیریت بحران، نقدی بر شیوه‌‌های تحلیل و تدبیر بحران در ایران، تهران: فرهنگ گفتمان.
جنکینز، کیت(1384)بازاندیشی تاریخ، مترجم: ساغر صادقیان، تهران: مرکز.
چالمرز، آلن . ف(1378)چیستی علم: درآمدی بر مکاتب علم‌‌شناسی فلسفی، تهران: سمت.
حسینی، حسین(1385) «بحران چیست و چگونه تعریف می‌‌شود؟» فصلنامۀ امنیت، سال5، شمارۀ 1 و 2، پاییز و زمستان.
داوری، رضا اردکانی(1391)اندیشۀ پست‌‌مدرن، تهران: سخن.
ربیعی، علی و سمیرا سادات حسینی(1393)مدیریت بحران، مفاهیم، الگوها و شیوه‌‌های برنامه‌‌ریزی در بحران‌‌های طبیعی، تهران: تیسا.
رنجبر، مقصود(1382)«بحران علم سیاست در ایران»، مجلۀ علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، سال6، شمارۀ 24، زمستان.
زرین‌‌کوب، عبدالحسین(1362)تاریخ در ترازو، تهران: امیرکبیر.
سلیم، غلامرضا(1348)آموزش تاریخ و ترویج مطالعۀ آن، سخنرانی‌‌های نخستین کنگره تاریخ در ایران، تهران: وزارت فرهنگ و هنر.
شیران، حسین(1396)مرگ جامعه‌‌شناسی، آری یا نه؟ تهران: نشر دیجیتال.
کار، ویلفرد(1394)فلسفۀ آموزش، مترجم: شروین مقیمی، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کوهن، تامس (1369)ساختار انقلاب‌‌های علمی، مترجم: احمد آرام، تهران: سروش.
گاست، خوسه ارتگای(1376)انسان و بحران، مترجم: احمد تدین، تهران: علمی و فرهنگی.
گلدنر، آلوین(1383)بحران در جامعه‌‌شناسی غرب، مترجم: فریده ممتاز، تهران: انتشار.
گنون، رنه(1349)بحران دنیای متجدد، مترجم: ضیاءالدین دهشیری، تهران: دانشگاه تهران.
لیوتار، ژان فرانسوا(1384)وضعیت پست‌‌مدرن: گزارشی دربارۀ دانش، مترجم: حسینعلی نوذری، تهران: گام نو.
مرادخانی، علی(1392)پایان تاریخ در نظر فلاسفۀ مدرن و پست‌مدرن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
همایون کاتوزیان، محمدعلی(1374)ایدئولوژی و روش در اقتصاد، مترجم: م. قائد، تهران: مرکز.
هیکس، استیون(1391)توضیح پست‌‌مدرنیسم: شک‌‌آوری و سوسیالیسم از روسو تا فوکو، مترجم: خاطره ظهرابی و فرزانه احسانی، تهران: نشر پژواک.
اسناد
برنامۀ درسی رشتۀ تاریخ مقطع کارشناسی در گرایش‌‌های چهارگانه، اسناد شخصی دکتر غلامحسین زرگری‌‌نژاد.
نشست‌‌ها
گزارش نشست «بحران در تاریخ شناسی؛ توهم یا واقعیت»، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 7 اسفند 1397،به نشانی: www.ihcs.ac.ir
گزارش نشست «بحران در تاریخ»، تهران، پژوهشکدۀ تاریخ اسلام، 19 دی ماه 1397 به نشانی:pte.ac.ir
List of sources with English handwriting
-         Alvānī, Mahdī (1375, 1376 Š.), “Sāzmānhā-ye Boḥrānpazīr va Boḥrānsetīz”, Maĵale-ye Dāneš-e Modīrīyat, No. 35 and 36, Winter and Spring. [In Persian]
-         Amīr Kabīrī, Alīrezā (1376 Š.), “Boḥrān-e Modīrīyat”, Maĵale-ye Tadbīr, No. 78, Azar. [In Persian]
-         Bāqī, ‘Emād al-Dīn (1383 Š.), Jadālhā-ye Tārīḵī: Darāmadī bar Tārīḵnegarī-ye Mo‘āsīr, Tehran: Sorāee. [In Persian]
-         Bašīrīya, Ḥossein (1396 Š.), Eḥyāy-e ‘Olūm-e Sīyāsī: Goftārī  dar Sīyāsatgozārī, Tehran: Nay. [In Persian]
-         Dāvarī Ardakānī, Rezā (1391 Š.), Andīšeye Postmodern, Tehran: Andiša.
-         Ḥosseinī, Ḥossein (1385 Š.), “Bohrān Čīst va Čegūna T‘arīf Mīšavad?” Faṣlnāma-ye Amnīyyat, 5, N0, 1 & 2, Fall and Winter. [In Persian]
-         Īmān, Moḥammad Taqī (1394 Š.), Falsafa-ye RAveš-e Taḥqīq dar ‘Olūm-e Ensānī, Qum: Pežuhešgāh-e Ḥowza va Dānīšgāh. [In Persian]
-         Morādḵānī, ‘Alī (1392 Š.), Pāyān-e Tārīḵ dar Naẓar-e FAlāsefa-ye Modern va Postmodern, Tehran: Pežūhešgāh-e ‘Ulūm-e Ensānī va Moṭāle‘āt-e Farhangī. [In Persian]
-         Rabī‘ī, ‘Alī; Ḥosseinī, Samīrā Sādāt (1393 Š.), Modīrīyat-e Boḥrān, Mafāhīm, ‘Olguhā va Šīvahā-ye Barnāmarīzī dar Boḥrānhā-ye Ṭabī‘ī, Tehran: Tīsā. [In Persian]
-         Ranjbar, Maqsūd (1383 Š.), “Boḥrān-e ‘Elm-e Sīyāsat dar Īrān”, Maĵale-ye ‘Ulūm-e Sīyāsī, Danešgāh-e Bāqer al-‘Ulūm (PBUH), 6, No. 24, Winter. [In Persian]
-         Salīm, Ḡolāmrezā (1348 Š.), Āmūzeša Tārīḵ va Tarvīj-e Motāle‘a Ān, Soḵanrānīhā-ye Naḵostīn Kongera-ye Tārīḵ dar Īrān, Tehran: Vezārat-e Farhangva Honar. [In Persian]
-         Šīrān, Ḥossein (1396 Š.), Marga Jāma‘ašīnāsī, Ārī ya Na? Tehran: Našr-e Dījītāl. [In Persian]
-         Tājīk, Moḥammadrezā (1379 Š.), Modīrīyat-e Boḥrān, Naqdī bar Šīvehā-ye Taḥlīl va Tadbīr-e Boḥrān dar Īrān, Tehran: Rahang-e Goftemān. [In Persian]
-         Zarrīnkub, ‘Abd al-Ḥossein (1362 Š.), Tārīḵ dar Tarāzū, Tehran: Amīr Kabīr. [In Persian]
 
 
References in English and French
-         Bentley, Michael (2005), “Crises over Method”, in Modern Historiography: an Introduction, Routledge, pp. 83-94.
Carr, Wilfred (2005), Philosophy of Education, Routledge.
-         Chalmers, Alen F. (1976), What Is This Thing Called Science? Queensland University Press and Open University Press. 
-         Hicks, Stephen (2010), Explaining Postmodernism: Skepticism and Socialism from Rousseau to Foucault, U.S.A: Scholargy Publishing.
-         Gasset, José Ortega y (1962), Man and Crisis, New York: W. W. Norton & Company.
-         Gouldner, Alvin W. (1970), The Coming Crisis of Western Sociology, Basic Book.
-         Guenon, Rene (2004), The Crisis of the Modern World, Sophia Perennis.
-         Jenkins, Keith (2003), Re-Thinking History, Routledge.
-         Katouzian, Homa (1980), Ideology and Method in Economics, Palgrave.
-         Kuhn, Thomas. S. (1967), The Structure of Scientific Revolutions, Chicago: University of Chicago Press.
-         Lyotard, Jean-François (1979). La condition postmoderne: rapport sur le savoir, Paris: Minuit.
 
Documents
-         Barnāmeya Darsī-ye Rešte-ye Tārīḵ Maqṭa‘i Karšenāsī dar Gerāyešhā-ye Čahārgāna, Private Documents of Professor Ḡolārezā Zargarīnežād.
-         Sessions
-         Sessions Report, “BoḥrāndarTārīḵšenāsī; Tavahom yā Vāqe‘īyyat”, Pežūhešgāh-e ‘Ulūm-e Ensānī va Moṭāle‘āt-e Farhangī, 7 Esfand 1397. http://www.ihcs.ac.ir/fa/news/17948/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%87%D9%85-%DB%8C%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-