تببین مولفه های تاریخنگاری عباس زریاب خویی

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه اصفهان

2 استاد گروه تاریخ دانشگاه اصفهان

3 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

در قرون معاصر پیشرفت‌های عقلی بشر و تحولات بینشی و روشی علوم مختلف، متفکران حوزه تاریخ را نیز به تکاپو واداشت تا به بازتعریف هویتی و علمی این دانش بپردازند. این تحولات از غرب آغاز شد و پس از چالش‌های فراوان و ایجاد مکتب‌های تاریخ‌نگاری نوین به‌تثبیت شأن و جایگاه علم تاریخ در میان علوم دیگر منتهی شد. مورخان ایرانی نیز از این پیشرفت‌ها دور نمانده و درصدد انتقال اندیشه‌های جدید برآمدند که برآیند دستاوردهای ایشان، تاریخ‌نگاریِ ایران معاصر را به‌تعبیری در مرحله ‌گذار از تاریخ‌نگاری سنتی به‌ مدرن قرار داده است. از جمله این تاریخ‌پژوهان در محافل دانشگاهی، عباس زریاب‌خویی است که در میان آثار تاریخی او می‌توان نشانه‌هایی از تاریخ‌نگاری علمی مشاهده کرد. مسئله محوری پژوهش حاضر بررسی و نقد روش‌شناختی تاریخ‌نویسی زریاب‌خویی و تبیین مؤلفه‌های تاریخ‌نگاری او با ارائه مصداق‌هایی روشن و دقیق است. به‌نظر می‌رسد این تاریخ‌پژوه، گام‌های خوبی در کاربست اصول تاریخ‌نگاری علمی در آثار خود برداشته و با ترکیبی از رویکردهای علمی، عقلی و انتقادی به دنبال آن است از برخی روایت‌های تاریخی و دیدگاه‌های سنتی، تبیینی تازه ارائه کند. از جمله مولفه‌های تاریخنگاری زریاب می‌توان به‌جرح و تعدیل سخت‌گیرانه روایت‌ها، نقد تاریخ بنیادی مستشرقان، بی‌طرفی در تحلیل‌های تاریخی تا حد امکان، بهره‌گیری از دستاوردهای سایر علوم و تلاش در جهت ارائه تصویری چندساحتی از پدیده‌های تاریخی اشاره کرد. البته او در برخی موارد نیز کماکان پا را از دایره تاریخ‌نگاری توصیفیِ سنتی فراتر ننهاده است. از این رو شاید بتوان به تعبیری او را مورخی نوسنت‌گرا توصیف کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the Historiography Components of Abbas Zaryab Khoyi

نویسندگان [English]

  • Panahi Yaghoub 1
  • Asghar Montazeralghaem 2
  • Mohammad Ali Chelongar 2
  • Sayyed Hashem Aghajari 3
1 PhD student in Islamic History, University of Isfahan
2 Professor in History, University of Isfahan
3 Associate Professor of history department, TMU
چکیده [English]

The current status of historiography in contemporary Iran can be described as a transition from traditional historiography to modern one. There are some historiographers in academic circles who have been trying to overcome this situation and achieve scientific scholarly historiography based on the new achievements of the science of history. Abbas Zariyab Khoi is one of these historiographers, whose few historical works of his time, especially monograph of the Prophet (PBUH), enjoys signs of scientific historiography. Understanding the historiographical frameworks of this historian as an example can, to some extent, show the state of the science of history in the works of contemporary Iranian historians and historiographers. Moreover, it can map out a profile for the concrete application of the principles of academic historiography, mentioned in the methodological and theoretical literature of historiography. Explaining the historiographical and methodological components governing the historian's historiography, along with presenting concrete, clear and precise examples are the central issues of the present study. It seems that Abbas Zaryab Khoi has taken good steps in the application of the principles of scientific historiography in his works, including the strict regulation of narratives, the critique of Orientalist fundamental history, neutrality in historical analysis as far as possible, and adoption of dialectics with the sciences cooperating history. Nevertheless, this historian has also made some analyzes in traditional historiography. Hence, he can be considered as a "neo-traditional" historiographer.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historiography
  • Abbas Zaryab Khoyi
  • Methodology
  • Historical Research
  • neo-traditional" historiographer