نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموختۀ دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

شناخت جایگاه «خودی و دیگری» جهت مشخص‌کردن استمرار روند هویت ‌‌ایرانی‌اسلامی در اندیشۀ نامی ‌‌اصفهانی مورخ عصر زندیه و انگاره‌‌های متأثر از آن بر نگرش وی در بازتاب روایات، در نگارش گیتی‌‌گشا موضوع پژوهش حاضر است. با توجه به ماهیتِ توصیفی‌تحلیلی پژوهش، در این مقاله تلاش شد تا با مطالعه و معرفی و بررسى‌‌ گیتی‌‌گشا از طریق درک مفهومى و روشمند گزارش‌‌هاى آن، به شناخت وجوه عمدۀ‌‌ حیات‌ سیاسى، مذهبی و اجتماعى این برهه از تاریخ ‌‌ایران دست یافت، همچنین با شناخت دیدگاه نامی‌‌ اصفهانی در موضوع‌ «خودی و دیگری»، بازتاب آن در محتوا و روش تاریخ‌‌نگاری وی بررسی شود. یافته‌‌های تحقیق نشان می‌‌دهد در گیتی‌‌گشا، قدرت لایزال کریم‌‌خان، ارادت به خاندان‌ صفوی و هویت‌ ایرانی به‌عنوان عناصر تعریف‌کننده و تشخص‌‌بخش «خودی» در کانون توجه نامی‌ ‌اصفهانی بوده است و دیگر مسائل در نزد وی تنها بازتابی از این اندیشه است. همچنین از آنجا که تفکر، بینش، زبان و مفاهیم تاریخ‌‌نگری و تاریخ‌‌نگاری (معرفت‌‌شناسی) و باورهای «خودی، دیگری» نامی‌‌ اصفهانی به‌خوبی در تاریخ گیتی‌‌گشا به‌مثابۀ آینه‌ای، خود را نشان داده است، بر این مبنا به نظر می‌‌رسد هنگامی که از دیگری در مقابل خودی سخن می‌‌گوید سه نوع از آن را به شکل دیگری «مذهبی، سیاسی، فرامرزی» مدنظر آورده باشد و همگی آنها را متهم به دخالت در امور داخلی ایران می‌‌کند.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Study and Analysis of Ideas of Continuation of Iranian-Islamic Identity Trend in the History of Giti Gosha

نویسنده [English]

  • Zoleikha Amini

PhD in Islamic Iran, Kharazmi University, Tehran, Iran,

چکیده [English]

Identifying the position and place of "self and otherness" to characterize the continuation of the process of "Iranian-Islamic" identity in the thought of Nāmī Isfahani, historian of the Zandi era and the ideas influenced by it on his attitude in the reflection of narrations, is the subject of the present study in Gitisha.
Due to the descriptive-analytical nature of the research, in this article, an attempt was made to introduce, study and investigate Giti Gosha through a conceptual and methodical understanding of its reports, to acknowledge the fundamental aspects of the political, religious and social life of this period of Iranian history. Isfahani's view on the subject of "insider and other", its reflection in the content and method of his historiography were closely examined. The research findings indicate that in Gitigsha, Karim Khan's eternal power, devotion to the Safavid dynasty and Iranian identity as defining and identifying elements of "self" have been the focus of Isfahani's letter and other issues are just a reflection of this idea. Also, since the thought, insight, language and concepts of historiography and historiography (epistemology) and the beliefs of " self and otherness ", the Isfahani name has shown itself well in the history of Gitigsha as a mirror, On the other hand, he says that he has considered three types of them in another way: "religious, political, cross-border" and accuses all of them of interfering in the internal affairs of Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historiography
  • Zandieh
  • Iranian-Islamic Identity
  • self and otherness
  • Isfahan's name
بهار، محمدتقی (1386) سبک‌‌شناسی یا تاریخ‌‌ تطور نثر فارسی، جلد‌3، تهران: امیرکبیر.
بیگدلی، آذر (1378) آتشکدۀ ‌‌آذر، به‌تصحیح میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.
حائری، عبدالهادی (‌‌1387) نخستین‌ ‌رویارویی‌‌های اندیشه‌‌گران ‌‌با ‌‌دو رویۀ ‌‌تمدن ‌‌بورژوازی ‌‌غرب، تهران: امیرکبیر.
دنبلی، عبدالرزاق (1342) نگارستان ‌‌دارا، به‌کوشش عبدالرسول خیام‌‌پور، بی‌‌نا.
فوران، جان (1377) ‌‌مقاومت‌‌ شکننده: ‌‌تاریخ ‌‌تحولات ‌‌اجتماعی ‌‌ایران، ترجمۀ ‌‌احمد تدین، تهران: مؤسسۀ‌ ‌خدمات ‌‌فرهنگی ‌‌رسا.
نامی‌ ‌اصفهانی، میرزامحمدصادق (1363) تاریخ‌‌گیتی‌‌گشا، با مقدمۀ سعید نفیسی، تهران: ‌‌اقبال.
هدایتی، هادی (1334) تاریخ ‌‌زندیه، ‌‌جلد‌‌1، تهران: امیرکبیر.
غفاری‌‌کاشانی، ابوالحسن (1369) گلشن‌ ‌مراد، تهران: ‌‌زرین.
گلستانه، ابوالحسن (2536‌‌) مجمل‌‌التواریخ، به‌سعی و اهتمامِ مدرس ‌‌رضوی، تهران: ‌‌دانشگاه‌‌تهران.
پری،جان (1365) کریم‌‌‌خان ‌‌زند (تاریخ ‌‌ایران بین ‌‌سال‌‌های‌‌1779-1747)، ترجمۀ علی‌‌محمد ساکی، تهران: فراز.
______(1387) زندیان، از مجموعه تاریخ ‌‌کمبریج، ترجمۀ مرتضی ثاقب‌‌فر، تهران: جامی.
ملکم، جان(1379) تاریخ‌ ‌کامل ایران، ترجمۀ اسماعیل حیرت، تهران: افسون.
سایکس، سرپرسی(1380) تاریخ ایران، ترجمۀ سیدمحمدتقی فخر داعی گیلانی، تهران: افسون.
کشمیری، محمد (1350) «تصرف بصره به دست ایرانیان در زمان شهریاری زند»، مجلۀ بررسی‌‌های‌‌تاریخی، شمارۀ1، سال 6.
کسروی، احمد (1330) تاریخ‌‌500 ‌‌سالۀ خوزستان، تهران: ‌‌گوتنبرگ.
گزارش‌ کارملیت‌‌ها از ایران؛ در دوران افشاریه و زندیه(1747-‌‌1729)(1381) ترجمۀ معصومه ارباب، تهران: نی.
گل‌‌محمدی، احمد(1381) جهانی‌‌شدن، فرهنگ و هویت، تهران: نی.
روحانی، بابامردوخ(1371) تاریخ مشاهیر کُرد، بخش2، جلد‌3، تهران: ‌‌سروش.
Mead,j.1964:on social psychology:selected papers.chicago:university of chicgo press
Tajfel,h.1978: interindividividual behavior and intergroup behavior.in H
Tacker,Ernest.2004.:Historigraphy AfshRID And Zand Periods,Encyclopedia Iranica,Edited BY Ehsan Yarshater,VolumII.
Smith,Anthony.1991,National Identiy.London: Penguin books.
 
 
List of sources with English handwriting
Bīgdelī, Āẕar  (1999), Ātaškad-e Āẕar , Edited by Mīr Ḥāšem Moḥaddeṯ, Tehrān, Amīrkabīr.
Donbalī, ʻAbdolrazāq. H. (1963), Negārestān-e Dārā, by ʻAbdolrasoūl ḵayyāmpoūr.
F.William, (1979), Observations Years 1787-1786, translated by Mohsen-Javidan, Tehran,
Foran, John, (1998),  Fragile resistance: Social transformation in Iran from 1500 to the revolution, Translated by Aḥmad Tadayon, Tehrān, Moʼasese ḵadamāt-e Farhangī-ye Rasā.
Ḡafārī Kāšānī, ʻAbolḥassan, (1990), Golšanmorād, Tehrān, Zarrīn.
Golestāne, Abolḥassan, A. (2536 ‌shahshahi), Maǰmal al-Tawārīḵ, with the efforts of Modarres Rażavī, Tehrān, University.
 Ḥāʼerī, ʻAbdolhādī, (2008), The First Confrontations of Thoughtful Thoughts The Case of Civilization of the Bourgeoisie-West, Tehrān, Amīrkabīr.
Hedāyatī, Hādī, G.(1955), History of Zandieh, Volume 1, Tehrān, Amīr Kabīr.
Kasravī, Aḥmad. (1951), Tārīḵ-e Pānṣad Sāle ḵūzestān, Tehrān, Gothenburg
Kešmīrī, Moḥammad, (1971), "Occupation of Basra by Iranians during Shahriari Zand", Journal Historical Studies, Vol. 1, Year 6, April and May.
 Malcolm, Sir John, (2000), History of  Iran, Translated by Esmāʻīl Ḥeīrat, Tehrān, Afsoon.
Moḥammad Taqī, B. (2007), Sabkšenāsī Yā Tārīḵ-e Taṭavūr-e Naṯr-e Fārsī, Volume 3, Tehrān, Amīrkabīr.
Nāmī Eṣfahānī, Mīrzā Moḥammad Ṣādeq, (1989), Tārīḵ-e Gītīgošā, with introduction by Saʻeed Nafīsī, Tehrān, Eqbāl.
Pari, Jan (1986), Karīm ḵān-e Zand,Translated by ʻAlī Moḥammad Sākī, Tehrān, Farāz.
Pari, Jan, (2008), Zandīyān, from the Cambridge History Collection, Translated by Morteżā Ṯāqebfar, Tehrān, ǰāmī.
Roḥānī, Bābāmardoūḵ, (1992), History of Kurdish Celebrities, Section ‌3 ،Tehrān, Soroūš. 
 Sari Al-Qalam ، Mahmood ‌to), "Tribal Principles of Culture", Political-Economic Journal, Shahid Beheshti University Press, No. 136-135 Peri.
Sykes, Percy Molesworth, (2001), History of Iran, Translated by Seyed Moḥammad Taqī Faḵredaʼī Gīlānī, Tehrān, Afsoon.
 
English Source
Mead,j.1964:on social psychology:selected papers.chicago:university of chicgo press
Tajfel,h.1978: interindividividual behavior and intergroup behavior.in H
Tacker,Ernest.2004.:Historigraphy AfshRID And Zand Periods,Encyclopedia Iranica,Edited BY Ehsan Yarshater,VolumII.
Smith,Anthony.1991,National Identiy.London: Penguin books.