رویکردهای عقلانی در تاریخ نگاری پیشامشروطگی ( مطالعه موردی کتاب مملکت شمس طالع یا دولت ژاپون)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه تاریخ دانشگاه تبریز

چکیده

«ماطه وس خان ملیک یانس» از ارامنه ایران ، در سال 1322 ه.ق کتابی را به نام «مملکت شمس طالع یا دولت ژاپون» تالیف کرد که نخستین تاریخ نگاری فارسی از کشور ژاپن است.نویسنده این کتاب تلاش کرده است علل و دلایل پیشرفت کشور ژاپن را تحلیل نماید و الگویی از پیشرفت را به ایرانیان ارایه کند.کار ماطه وس از جمله نخستین رویکردهای عقلانی در تاریخ نگاری پیشامشروطگی است که در مقاله حاضر مورد مطالعه قرار گرفته است.بدین منظور با استفاده از روش تحقیق تحلیلی - تبیینی کتاب «مملکت شمس طالع یا دولت ژاپون» به عنوان نخستین تاریخ نگاری فارسی از کشور ژاپن مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. تمرکز نویسنده معطوف به تبیین جریان ترقی خواهانه ی این کشور، نتایج و آثار آن بوده است و فرضیه اصلی بهره مندی مولف کتاب فوق از تبیین های عقلانی است . گردآوری داده های اطلاعاتی بر اساس روش کتابخانه ایی انجام یافته است و مهم ترین نتایج بدست آمده نشانگر آن است که در این کتاب می توان نمونه هایی از گذار از توصیفات صرف به تبیین های عقلانی را مشاهده کرد.این رویکرد بویژه در تبیین جریان ترقی خواهی این کشور دیده می شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Rational Approach of the Iranian Historiography before the Constitutions

نویسنده [English]

  • Mohammad Salmasizadeh
Associated Professor, Department of History, University of Tabriz
چکیده [English]

The main issue of this research is the rationale's approach of the Iranian historiography before the MASHROOTIYAT. Therefore, by using the analytical – explanation method the historiography of Matavoos Malikyans was reviewed. Author focused on the explanation of the progressive movement, and its results in Japan history. The main hypothesis is that the Matavoos Malikyans has used the rational explanation in his historiography and in his book: MAMLEKATE SHAMSE TALE YA DOLATE JAPOON. Data collection is based on a library's methods. The main results indicate that the Matavoos Malikyans historiography by using the rational explanation has passed the descriptive historiography. He criticized the progressive movement of his time. His criticism is based on three pillars: rationality, the reasons for Japonicas progress, and the Causes of Iranian decline. The all kind of rational explanation can be seen on his historiography.. He mapped a national model for Iranians progressive. In this model, social crises of modernism is controlled and dominated by the West is confronted. According to the Matavoos Malikyans the Westerners countries are trying to promote their own cultural patterns, and that pillaged the material and spiritual resources of the East countries. He has tried to provide a national model for developing in Iran. The main benefit of this study is that raises the history as applications science and as an important knowledge in the issues related to development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historiography
  • Pre Constitution
  • Rational Explanations
  • Progress
  • Modernity
  • Japan
- آدلر، فیلیپ جی. (1384). تمدن‌های عالم. ترجمۀ محمد‌حسین آریا. تهران: امیر‌کبیر.

- اتکینسون، آر. اف. و دیگران (1392). فلسفۀ تاریخ، روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری. ترجمۀ حسین‌علی نوذری. چ3. تهران: طرح نو.

- استنفورد، مایکل (1392). درآمدی بر تاریخ‌پژوهی. ترجمۀ مسعود صادقی. چ6. تهران: دانشگاه امام صادق (ع) و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).

- اسکاچپول، تدا (1392). بینش و روش در جامعه‌شناسی تاریخی. ترجمۀ سید هاشم آغاجری. چ2. تهران: نشر مرکز.

- بنه دیکت، روت (1371). ژاپنی‌ها دارند می‌آیند: الگوهای فرهنگ ژاپنی. ترجمۀ حسین افشین‌منش. تهران: امیرکبیر.

- بودن، ریمون و فرانسوا بوریکو (1385). فرهنگ جامعه‌شناسی انتقادی. ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر. تهران: نشر فرهنگ معاصر.

- بیزلی، ویلیام جی. (1393). ظهور ژاپن مدرن: نگاهی به مشروطۀ ژاپنی. ترجمۀ شهریار خواجیان. تهران: ققنوس.

- پالمر، آلن دابلیو. (1387). فرهنگ تاریخ معاصر: 1789-1945. ترجمۀ عباس‌قلی غفاری فرد. تهران: نگاه.

- حسن‌زاده، اسماعیل (1386). «تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری عمادالدین کاتب اصفهانی». فصلنامۀ علمی- پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا (س). س17. ش65.

- رجب‌زاده، هاشم (1371). «ژاپن در چشم صحاف‌باشی». مجلۀ کِلک. ش28.

- سپهر، عبدالحسین (1386). مرآت‌الوقایع مظفرى. تحقیق و تصحیح عبدالحسین نوایى. ج2. چ1. تهران: میراث مکتوب.

- سلماسی‌زاده، محمد (1390). «رویکردهای عقلانی در تاریخ‌نگاری مهدی‌قلی هدایت: مطالعۀ موردی ترقی‌خواهی و تجدد‌گرایی». دو‌فصلنامۀ علمی- پژوهشی تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری. س21. دورۀ جدید. ش7. پیاپی 88. صص45-65.

- عابدی، کامیار (1392). منتخبی از ژاپنیات ایرانیان در عصر تجدد. چ1. تهران: جهان کتاب.

- فولکیه، پل (1366). فلسفۀ عمومی یا ما‌بعد‌الطبیعه. ترجمۀ یحیی مهدوی. چ3. تهران: دانشگاه تهران.

- مرتون، اسکات (1364). تاریخ و فرهنگ ژاپن. ترجمۀ مسعود رجب‌نیا. تهران: امیرکبیر.

- مفتخری، حسین (1389). «توصیف، تبیین و تفسیر در تحقیقات تاریخی». کتابماه تاریخ و جغرافیا. ش146.

- ملیک یانس، ماطه‌وس‌خان (1322ق). مملکت شمس طالع یا دولت ژاپون. طهران: مطبعۀ فاروس.

- یوشیدا، ماساهارو (1373). سفرنامۀ یوشیدا ماساهارو. ترجمۀ هاشم رجب‌زاده. مشهد: آستان قدس رضوی.

 

- Graham Macdonald and Cynthia Macdonald (2009). Explanation in Historiography, Blackwell Reference Online. A Companion to the Philosophy of History and Historiography. Edited by Aviezer Tucker. eISBN: 9781405149082.