ایده ای پارادایمی در نقدِ عقلِ تاریخی در اسلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه اراک

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه اراک

3 دانشجوی دکترا، دانشگاه شیراز

چکیده

اگر بپذیریم که هرگونه تفسیر از میراث اندیشگی اسلام بر یک چارچوب از انگاره‌ها و مفاهیم، که عنوان عقل تاریخی می­گیرد، مبتنی است؛ در آن صورت تداوم ساختار این عقل تاریخی زمینه‌سازِ ناکارآمدیِ روایت‌های تاریخی مسلمانان در پاسخ به دشواره‌های جامعه معاصر می‌شود. بر همین اساس چگونگی گسست معرفتی از انگاره‌های عقل تاریخی در اسلام دشواره‌ای تلقی شد که مقاله درصدد پاسخ بدان برآمده است. مقاله روایت‌شناسی و شالوده‌شکنی را همچون طرح‌واره‌ای نظری تلقی می‌کند که امکان یک چنین گسست از انگاره‌های عقل تاریخی در اسلام را فراهم می‌کند؛ طرح‌واره­ای نظری که می­توان بدان عنوان «ایده‌ای پارادایمی در نقد عقل تاریخی در اسلام» داد. براساس این ایدة پارادایمی، شالوده‌شکنی ضمن بازشناسی انگاره­های متافیزیکی و دوگانه­های فروکاهنده­ای که عقل تاریخی مورخان مسلمان را در خود محصور کرده است، چشم­اندازی بدیل را برای خوانش تراث اسلامی در اختیار مورخان قرار می­دهد. روایت‌شناسی نیز با بازشناسی ساختارهای پیرنگ رسوب‌یافته در ساختارِ عقلِ تاریخی در اسلام زمینه­های بازاندیشی منطق تفکر تاریخی در اسلام و طرح‌اندازی­های روایی نوین را فراهم می­کند. با تکیه بر این طرح‌اندازی‌های نوین است که مورخان مسلمان می­توانند به خوانشی نوین از سنت اسلامی دست یافته و بدین‌ترتیب پاسخی برای دشواره‌های عصری بیابند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Paradigmatic Ideas in the Critique of Historical Reason in Islam

نویسندگان [English]

  • Abdolah Motevaly 1
  • Mohammad HassanBeigi 2
  • Saeid Mosavi Siani 3
1 Associate Professor of History, University of Arak
2 Assistant Professor, Department of History, University of Arak
3 Ph.D. student, Shiraz University
چکیده [English]

If we accept that any interpretation of the Islamic heritage of thought is based on a framework of ideas and concepts, which is the title of historical reason, then the continuation of the structure of this historical reason leads to the ineffectiveness of Muslim historical narratives in response to the problems of contemporary society.
Accordingly, how the epistemic breakdown of the ideas of the historical intellect was considered difficult in Islam, the article sought to answer it. It considers the article of narration and foundationalism as a theoretical framework that allows for such a break from the notions of historical reason in Islam; the theoretical sketches that can be called "paradigmatic ideas in the critique of historical reason in Islam".
Based on this paradigmatic conception of the foundations, while recognizing the metaphysical notions and the dichotomies that encircle the historical wisdom of Muslim historians, it provides historians with an alternative perspective on reading Islamic heritage. It also provides recognition of the structures of the historical intellect in Islam in the context of redefining the logic of historical thinking in Islam and modern narrative schemes. Relying on these new designs, Muslim historians can find a new reading of the Islamic tradition and thus find an answer to the daunting issues.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historical Reason in Islam
  • Paradigmatic idea
  • Foundationalism
  • Narrative Science
-       ابوزید، نصر حامد(1387)، متن و معنای متن از نگاه حامد ابوزید، چاپ شده در نومعتزلیان،تهران، نشر نگاه معاصر

-       ابوزید،نصر حامد(1396)، نوسازی،تحریم و تاویل؛ از شناخ علمی تا هراس از تکفیر، ترجمه محسن آرمین، تهران، نشر نی

-       احمدی، بابک(1387)، رساله ی تاریخ؛ جستاری در هرمنوتیک تاریخ، تهران، نشر مرکز

-       احمدی، بابک(1388)، ساختار و تاویل متن، چاپ یازدهم، تهران: نشر مرکز

-       احمدی، بابک(1389)، مدرنیته و اندیشه انتقادی، ترهان، نشر مرکز.

-       ارکون، محمد(1392)، تاریخ مندی اندیشه اسلامی، ترجمه رحیم حمداوی، تهران، نشر نگاه معاصر

-       ارکون، محمد(1394) دانش اسلامی: قرائتی بر مبنای علوم انسانی، ترجمه عبدالقادر سواری، تهران، نسل آفتاب

-       ارکون، محمد(بی تا)،از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، ترجمه مهدی خلجی، بی جا، آموزشکده آنلاین توانا

-       ارکون،محمد(1387)،محمد ارکون و میراث گفتمانی جهان وطن، چاپ شده در نومعتزلیان، به کوشش محمد رضا وصفی، تهران، نشر نگاه معاصر

-       استنفورد، مایکل(1386)، درآمدی بر تاریخ پژوهی،ترجمه: مسعود صادقی، چاپ سوم، تهران، سمت و دانشگاه امام صادق،

-       استنفورد، مایکل(1387)، درآمدی بر فلسفه تاریخ،ترجمه: احمد گل محمدی، چاپ سوم، تهران، نشر نی

-       امن خانی،عیسی(1395)، نگاهی انتقادی به پژوهش های شالوده شکنانه در ایران، فصلنامه نقد ادبی، سال 9، شماره 34، صص 90-63

-       ایمان، محمد تقی(1390)، مبانی پارادایمی روشهای تحقیق کمی و کیفی در علوم انسانی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

-       پرینس،جرالد(1391)، روایت شناسی؛شکل و کارکرد روایت، ترجمه محمد شهبا، تهران، نشر مینوی خرد

-       تنهایی، حسین ابوالحسن(1386) جامعه شناسی نظری؛مبانی، اصول و مفاهیم. تهران، نشر بهمن برنا

-       الجابری، محمد عابد(1389)، نقد عقل عربی، ترجمه سید محمد آل مهدی، تهران: نشر نسل آفتاب

-       الجابری،محمد عابد(1387)، عابدالجابری وعقلانیت نقادانه در تهافت بر فلسفه مشرق، چاپ شده در نومعتزلیان، تهران، نشر نگاه معاصر

-       حسن بگی، علی، (1396)، آسیب شناسی نقد و تحلیل تاریخ با تاکید بر تاریخ اسلام، اراک، نشر دانشگاه اراک.

-       شرت، ایون(1392)، فلسفه علوم اجتماعی قاره ای؛ هرمنوتیک، تبارشناسی و نظریه انتقادی ز یونان باستان تا قرن بیست و یکم، ترجمه هادی جلیلی، تهران، نشر نی

-       صافی پیرلوجه، حسین(1395) درآمدی بر تحلیل انتقادی گفتمان روایی، تهران، نشر نی

-       صیامیان گرجی، زهیر و موسوی سیانی، سعید(1394)، ضرورت تعامل بین رشته ای معرفت شناسی و علم تاریخ برای حل چالش های شکاکانه درباره امکان و اعتبار شناخت تاریخی، فصلنامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی، دوره هفتم، شماره سوم، 26-1

-       صیامیان گرجی، زهیر(1394)، ایده ای روش شناسانه برای بازیابی طرح واره ی تفسیری مورخان قرون نخستین اسلامی، پژوهشنامه تاریخ اسلام، سال پنجم، شماره بیستم، صص 24-5

-       ضیمران، محمد(1395) ژاک دریدا و متافیزیک حضور، تهران، نشر هرمس

-       فلودرنیک؛ مونیکا(1391)، (به سوی تعریف روایت و روایت گری)، چاپ شده در روایت شناسی،چاپ اول، تهران، لقاءالنور

-       کار، ئی ایچ(1387)، تاریخ چیست؟،ترجمه: حسن کامشاد، تهران، خوارزمی

-       لمتون؛ام. سی(1389)، (ساختار روایت)، چاپ شده در تاریخ و روایت، ویراسته ی جفری رابرتز، تهران، دانشگاه امام صادق

-       مارتین، والاس(1391)، نظریه های روایت، ترجمه محمد شهبا، تهران، نشر هرمس

-       مانزلو،آلن(1394)، واساخت تاریخ،ترجمه مجید ماردی سه ده، تهران، پژوهشکده تاریخ اسلام

-       معموری، علی(1392)، تحلیل ساختار روایت در قرآن؛بررسی منطق توالی پیرفتها، تهران، نشر نگاه معاصر

-       واعظی،احمد(1389)، نقد تقریر نصر حامد ابوزید از تاریخ مندی قرآن، قرآن شناخت، سال سوم، شماره دوم، 65-41

-       وایت، هایدن(1389)، متن تاریخی به مثابه ی فرآورده ای ادبی، چاپ شده در تاریخ و روایت، ویراسته ی جفری رابرتز،تهران، دانشگاه امام صادق

-       وبستر، راجر(1390) ژاک دریدا و واسازی متن، ترجمه عباس بارانی، چاپ شده در ارغنون، سال اول، شماره 4

-       ویتگنشتاین، لودویگ(1390)، در باب یقین، ترجمه مالک حسینی، تهران، هرمس

- Munslow,Alun(2000), The Routledge Companian To Historical Study, Londan and New York, Routledge