نگاهی دوبارۀ به کارنامۀ دکتر حائری (نقدی بر کتاب زندگی، آثار و اندیشه‌‌های تاریخ‌‌نگارانۀ دکتر عبدالهادی حائری)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استاد تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات تاریخ فرهنگی، تهران، ایران

چکیده

عبدالهادی حائری از چهره‌‌های نامدار تاریخ‌‌پژوهی معاصر ایران است که قدرت قلم و میراث فکری او تأثیری مستقیم و ماندگار بر معرفت تاریخی ایرانی برجای نهاده است. حائری نه تنها در میدان تاریخ‌‌پژوهی، بلکه در عرصۀ خاطره‌‌نگاری و نظریه‌‌پردازی، شخصیتی صاحب‌‌سبک است. نوآوری‌‌ها و اقدام‌‌های پیشگامانۀ حائری می‌‌طلبد که دربارۀ او پژوهش‌‌های ژرفی صورت پذیرد. نکتۀ مهم این است که فعالیت علمی او در زمینه و زمانه‌‌ای خاص چهره بست که فضای احساسی، هیجانی، سیاست‌‌زده و ایدئولوژیک بر عقلانیت و تفکر تاریخی سیطره داشت. این مقاله می‌‌کوشد با نگاهی انتقادی به کتاب زندگی، آثار و اندیشه‌‌های تاریخ‌‌نگارانۀ دکتر عبدالهادی حائری اثر حجت فلاح توتکار، چشم‌‌اندازی تازه به‌سوی برخی از ابعاد اندیشه‌‌ها و عملکرد عبدالهادی حائری بگشاید. مقاله با تمرکز به زمینه و بستر سیاسی‌فکری که حائری در آن نشو و نما یافت و ایده‌‌های روش‌‌شناسانه و معرفت‌‌شناسانۀ خود را طرح کرد، به این نتیجه می‌‌رسد که بدون شناخت ویژگی‌‌ها و اقتضائات این بستر به‌ویژه گفتمان‌‌های رقیب نمی‌‌توان شناختی ژرف از کارنامۀ حائری به دست آورد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Again Look at Dr. Haeri’s Achievements (Critique of the Book of Life, Works and Historical Thoughts of Dr. Abdul Hadi Haeri)

نویسنده [English]

  • Alireza Mollaiy Tavani
Professor, Department of History, Institute for humanities and cultural studies, Tehran, Iran
چکیده [English]

Abdolhadi Haeri is one of the famous figures of contemporary Iranian historians, whose power and Thought heritage has impressed a direct and Stable impact on Iranian historical knowledge. Haeri is a Style owner not only in the field of historiography but also in the field of memoirs and theorizing. Haeri's pioneering innovations and actions require in-depth research about him. The important point is that his scientific activity took place in a specific context and time when the emotional, Unrest, politicized, and ideological atmosphere dominated over rationality and historical thinking. This article tries to open a new perspective towards some dimensions of Abdolhadi Haeri's thoughts and actions by taking a critical look at the book "Life, Works and Historical Thoughts of Dr. Abdul Hadi Haeri" by Hojjat Fallah Tutkar.  Focusing on the political context and Background in which Haeri grow up and presented his methodological and epistemological ideas, the article concludes that without knowing the characteristics and requirements of this context, especially rival discourses, it is not possible to have deep knowledge about Haeri's Achievements.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Historiography
  • Theorizing
  • Abdolhadi Haeri
  • Historical epistemology
  • Dual faces of Western Bourgeois Civilization

کتاب‌شناخت

آجودانی، ماشاءالله(1383) مشروطۀ ایرانی، تهران: اختران.
آزبورن، د. برایان و ریچارد سایر(1389) چگونه زندگی‌نامه بنویسیم، ترجمۀ محسن سلیمانی، تهران: سورۀ مهر.
اندیشه، لیدا(1391) زندگی و زمانۀ عباس اقبال آشتیانی، ترجمۀ جلال‌‌الدین افضلی، تهران: نارمک.
پیگولوسکایا. ن و دیگران(1353) تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان قرن هجدهم میلادی، ترجمه کریم کشاورز، تهران: پیام.
توسلی فرید مهدی(1366) فقر علوم، تهران: سهروردی.  
جلالی، محمدرضا(1380)« نگاهی روان‌‌شناختی به شخصتی دکتر حائری»، در خودآگاهی و تاریخ‌‌پژوهی: مجموعه مقالات همایش بزرگداشت استاد دکتر عبدالهادی حائری، تهران: دانشگاه تهران.
حائری، عبدالهادی(1368) ایران و جهان اسلام: پژوهش‌‌هایی تاریخی پیرامون چهره‌‌ها، اندیشه‌‌ها و جنبش‌‌ها، مشهد: آستان قدس رضوی.
___________(1372) نخستین رویارویی‌‌های اندیشه‌‌گران ایران با دو رویۀ تمدن بورژوازی غرب، تهران: امیرکبیر.
___________(1372) آنچه گذشت... نقشی از نیم قرن تکاپو، تهران: معین.
___________(1381) تشیع و مشروطیت در ایران و نقش ایرانیان مقیم عراق، تهران: امیرکبیر.
روشه، گی،(1376) تغییرات اجتماعی، ترجمۀ منصور وثوقی، تهران: نی.
ساعی، علی(1392) عقلانیت دانش علمی: روش‌‌شناسی انتقادی، تهران: آگه.
سعید، ادوارد(1371) شرق‌‌شناسی، ترجمۀ عبدالرحیم گواهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
صدقی، ناصر(1391) «تأملی در نگرش جامعه‌‌شناختی مارکسیستی به تاریخ ایران»، پژوهش علوم تاریخی، دورۀ 1، شمارۀ 4، پیاپی 5.
صفت‌‌گل، منصور(1380) «دکتر حائری و تاریخ‌‌نگاری فرهنگی: بینش و روش در تاریخ‌‌نگاری پیش از قاجار»، در خودآگاهی و تاریخ‌‌پژوهی: مجموعه مقالات همایش بزرگداشت استاد دکتر عبدالهادی حائری، تهران: دانشگاه تهران.
فراستخواه، مقصود(1396) گاه و بی‌‌گاهی دانشگاه در ایران: مباحثی نو و انتقادی در باب دانشگاه‌‌پژوهی، مطالعات علم و اموزش عالی، چاپ دوم، تهران: آگاه.  
فراهانی منفرد، مهدی، (1380) «دکتر عبدالهادی حائری و زبان و ادب فارسی» در خودآگاهی و تاریخ‌‌پژوهی: مجموعه مقالات همایش بزرگداشت استاد دکتر عبدالهادی حائری، تهران: دانشگاه تهران.
فلاح توتکار، حجت(1394) زندگی، آثار و اندیشه‌‌های تاریخ‌‌نگارانۀ دکتر عبدالهادی حائری، تهران: پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
گرانتوسکی و دیگران(1357) تاریخ ایران از باستان تا امروز، ترجمۀ کی‌خسرو کشاورزی، تهران: پیام.
مرادخانی، علی(1392) پایان تاریخ در نظر فلاسفۀ مدرن و پست مدرن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ملایی توانی، علیرضا(1388) «اصول و مبانی سرگذشت‌‌نگاری: ملاحظاتی دربارۀ روش‌‌شناسی زندگی‌نامه‌‌نویسی»، مجلۀ تاریخ‌‌نگاری و تاریخ‌‌نگری دانشگاه الزهراء(س)، سال19، شمارۀ3، پیاپی 83.
مورن، ادگار و دیگران(1378) اندیشۀ پیچیده و روش یادگیری در عصر سیاره‌‌ای، ترجمۀ محمد یمنی دوزی سرخابی، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
وطن‌‌دوست، غلامرضا(1380) «مفهوم غرب، غرب‌‌زدگی و شرق‌‌شناسی در آثار دکتر عبدالهادی حائری»، در خودآگاهی و تاریخ‌‌پژوهی: مجموعه مقالات همایش بزرگداشت استاد دکتر عبدالهادی حائری، تهران: دانشگاه تهران.
یکتایی، مجید(1350) تاریخ‌‌شناسی: نقدی بر تاریخ و تاریخ‌‌نگاری، تهران: کاخ چاپ.
- Bentley, Michael, “Modern historiography, London and NewYork, Routledge, 1999.
 
List of sources with English handwriting
- Aĵodānī, māšāllāh, (1383) ,mašroūte Irān ,Tehrān: aḵtarān.
- Azboroūn,D.berāyān va Rīĉārd sāyer ,(1389) , ĉegone zendegīnāme benevīsīm, Translated by Moḥsen soleymānī ,Tehrān: soūrey-e mehr.
- Bentley, Michael, “Modern historiography, London and NewYork, Routledge, 1999.
-Andīše līdā,(1391) Zendgī va zamāne-ye Abbās Eqbāl Aštīyānī, Translated by ĵalāl-al-dīn Afzalī, Tehrān: Nārmak.
-Fallah,Totonkār,Hoĵat,(1394), Asar Va Andīše-Hā-Ye Tārīḵnegārāne-Ye Doctor Abolhadī Hāerī  , Tehran: Pazhoheshkade Tārīḵ Islam.
-Farāhānī Monfared, Mahdī, (1380) "Dr. Abdolhadi Haeri and Persian Language and Literature" in Self-Awareness and History of Research: Proceedings of the Conference in Honor of Professor Abdolhadi Haeri, Tehran: University of Tehran.
-Ferasat Khah,Maqsud,(1396), Gāh Va Bīgāh Danešgāh Dar Irān: Mabāhesī Noū Va Enteqādī Dar Bāb DanešgāhpeŽohī, Motal’eāt-E Elm Va Amozeš ’Āl ī, ĉap Dovvom,Tehrān:Agāh
Grandtouskī Va Dīgarān(1357) , Tārīḵ Irān Az Bāstān Tā Emroūz , Translated By Key ḵosroū Kešāvarzī, Tehran: Payām.
Hāerī, Abolhādī, (1368) Irān Va Jahān_e Islām PaŽoūheš-hā-ī Tārīḵī Pīrāmoūn-e Chehre-hā ,Andīše-hā , Ĵonbeš-hā , Mašhad : Astān-e Qods-e Rażavī.
Hāerī, Abolhādī, (1372) Ān Ĉe GozashtNaqšī Az Nīm Qarn Takāpoū, Tehrān: Moīen.
Hāerī, Abolhādī, (1372) Noḵostīn Roū Ya Roūī-ha-Ye Andīšegarān-e Irān Bā Do Ravī-ye Tamaddon BorŽovāzī-Ye Qarb, Tehrān: Amīr Kabīr.
Hāerī, Abolhādī, (1381) Tašaūʼe Va Mašroūtīyat Da Irān Va Naqā Iranīān Moqīm Arāq, Tehrān: Amīr Kabīr.
-Ĵalālī, Mohamad Rezā, (1380) , "A Psychological Look at Dr. Haeri's Personality", in Self-Awareness and Research History: Proceedings of the Conference in Honor of Dr. Abdolhadi Haeri, Tehran: University of Tehran..
- Mollaiy Tanany,alireza,(2009),”Biography Fundamentals: Methodological considerations about Biographical Writing” Journal of Historiography and Historiography "(80th consecutive), Vol.19, No. 3, P. 141-165.
-Moradkhani,Ali,(1392), Payan Tārīḵ Dar Nazar-E Falasafe-Ey Modern Va Postmodern , Tehran: Pazhoheshgah-E Olum Ensani Va Motaleat Farhangi.
-Morin,Edgar And Others,(1378) Complex Thought and the Method of Learning in the Planetary Age, Translated By Mohammad Yamani Sar Dozi Sorkhabi, Tehran: Pazhoheshkade Motalʼeat Farhangī Va Eĵtʼemāī.
-Pigoloūsakāyā,N va dīgarān(1353) Tarīḵ Irān Az Dorān Bāstān Ta Pāyān-e Qarn-e Heīĵdahūm Mīlādī. Translated By Karīm Kešāvarz, Tehrān: Payām.
-Rocher ,Guy,(1376),Ie chengment social, Translated By Mansour Vosoqī,Tehrān: Nei.
-Saeī, Alī (1392) ,Aqlānīyat-E Daneš Elmī : Raveš šenāsī Enteqādī ,Tehrān : Age.
-Saeid,Edvard, (1371),Shaq Shenasi, Translated By Abdol-Rahim Govahi, Tehran: Daftar-E Nashr-E Farhang Islami.
- Sedqi, Naser,(2013), “Reflections on the Marxist sociological approach to the History of Iran”, Historical Sciences Studies, Vol.4, Issue.1, P. 133-152.
-Sefat Gol,Mansur,(1380) , Dr. Haeri and Cultural Historiography: Insights and Methods in Pre-Qajar Historiography", in Self-Awareness and History Research: Proceedings of the Conference in Honor of Dr. Abdolhadi Haeri, Tehran: University of Tehran..
-Tavasoūlī, Farīd , Mahdī , (1366) Faqr-e ʼolūm, Tehrān: Soūhravadī.
-Vatan Dost,Qolāmrezā,(1380) "The Concept of the West, Westernization and Orientalism in the Works of Dr. Abdolhadi Haeri", in Self-Awareness and History of Research: Proceedings of the Conference in Honor of Professor Abdolhadi Haeri, Tehran: University of Tehran.
-Yektaī, Majīd,(1350)Tārīḵšenāsī:Naqdī Bar Tārīḵ Va Tārīḵnegārī,Tehran: Kaḵ ĉap
English Source
- Bentley, Michael, “Modern historiography, London and NewYork, Routledge, 1999